Stacja ZMŚP "Wigry"

(woj. podlaskie)
Wigierski Park Narodowy, Krzywe

Zlewnia eksperymentalna Wigierskiej Stacji Bazowej leży w zachodniej części Wigierskiego Parku Narodowego i zajmuje obszar o powierzchni 7,44 km2, należący do przyrzecza Czarnej Hańczy. Obszar ten zalicza się do Pojezierza Wigierskiego, mikroregionu należącego do Pojezierza Wschodniosuwalskiego. Morfologia zlewni eksperymentalnej jest genetycznie związana z akumulacyjną i erozyjną działalnością dwóch ostatnich zlodowaceń: środkowopolskiego i północnopolskiego. Ostatecznie krajobraz ukształtowały utwory i formy lodowcowe i wodnolodowcowe z okresu recesji lądolodu fazy pomorskiej.

Rzeźba terenu jest zróżnicowana. Deniwelacje osiągają w obrębie badanej zlewni 50 m; średni spadek zlewni dochodzi do 18%o. Główną jednostką geomorfologiczną w obrębie omawianej zlewni jest płaskodenna, podmokła dolina Czarnej Hańczy; jej szerokość w obrębie omawianego obszaru zmienia się od 0,5 km do 2 km. Od północnego wschodu do doliny rzeki przylegają moreny czołowe oscylacyjne, powstałe z wygniatania i akumulacji czołowej; strefa ta urywa się stromą krawędzią ku dolinie rzecznej. Od południa dolina Czarnej Hańczy graniczy ze strefą brzeżną sandru suwalsko-augustowskiego. Brzegi rzeki są zbudowane z piasków i żwirów glacjofluwialnych warstwowanych poziomo. W dolinie występują liczne zabagnienia i torfowiska.

W podłożu zlewni występują piaski o różnej miąższości. Są to na ogół piaski luźne, piaski gliniaste lekkie, miejscami tylko piaski gliniaste mocne. W dolinie rzeki zalegają piaski dużej miąższości. Są one przykryte namułami piaszczystymi, a na niektórych odcinkach torfami. Mozaikę glebową zlewni tworzą w zdecydowanej większości gleby piaskowe, tj. bielicowe, rdzawe i brunatne kwaśne; w dolinie Czarnej Hańczy występują gleby torfowe i murszowo-torfowe.

Pod względem klimatycznym zlewnia eksperymentalna znajduje się w Regionie Mazursko-Podlaskim, obejmującym swym zasięgiem wschodnią część Pojezierza Mazurskiego oraz część Podlasia. Cały region, pomimo niewielkiej odległości od Morza Bałtyckiego, pozostaje pod znacznym wpływem rozciągającego się na wschód bloku kontynentalnego Eurazji. Z tego też względu obszar ten ma najsurowsze warunki klimatyczne w całej nizinnej części kraju. Średnia miesięczna temperatura powietrza z wielolecia waha się od -6,7°C (styczeń) do 16,6°C (sierpień) przy średniej rocznej 5,3°C. Zima rozpoczyna się już 19 listopada i trwa do 8 kwietnia, tj. prawie 5 miesięcy. Średnia roczna suma opadów atmosferycznych wynosi 593 mm (maksymalnie 743 mm, minimalnie 442 mm, a w roku przeciętnym największe miesięczne sumy opadów są notowane w sierpniu (74 mm), minimalne zaś w lutym (34 mm).

Na terenie zlewni występuje 21 gatunków gleb, z których najliczniej spotykane są płytkie piaski gliniaste na piasku zwykłym (ok. 27,3% powierzchni), piaski słabo gliniaste na żwirze piaszczystym (19,5%), torfy niskie głębokie i średnio głębokie (8,8%) oraz różne rodzaje piasków gliniastych. Poza glebami organogenicznymi - torfami i murszami, w zlewni zdecydowanie przeważają gleby zawierające, oprócz dominującej frakcji piasku, od ok. 5 do ok. 20% części spławialnych i nie więcej niż 25% frakcji pyłu. Udział glin jest na terenie zlewni niewielki.