Stacja Naukowo-Badawcza w Szymbarku

(woj. małopolskie)
Instytut Geografii i Przestrzennego Zagospodarowania, Polska Akademia Nauk, Kraków

Zlewnia eksperymentalna potoku Bystrzanka zajmuje powierzchnię 13 km2. Długość cieku głównego wynosi 7,1 km. W jej obrębie prowadzone są badania przez Stację Bazową ZMŚP w Szymbarku. Zlewnia położona jest na granicy dwóch dużych jednostek fizyczno-geograficznych Karpat Fliszowych: Beskidów i Pogórza Karpackiego. Jej obszar należy do północno-zachodniej części Beskidu Niskiego, od północy graniczy z Pogórzem Ciężkowickim, a od wschodu z Dołami Jasielsko-Sanockimi. Obszar zlewni jest asymetryczny, z przewagą części prawobrzeżnej posiadającej cechy rzeźby beskidzkiej o deniwelacjach do 350 m. Rzeźba części lewobrzeżnej ma charakter pogórski z deniwelacjami dochodzącymi do 200 m. Najwyżej położonym punktem na obszarze zlewni jest Maślana Góra (750 m n.p.m.), natomiast ujście Bystrzanki do Ropy leży na wysokości 300 m n.p.m. Średnie nachylenie stoków w zlewni wynosi 10°25'.

Zlewnia Bystrzanki położona jest w obrębie płaszczowiny magurskiej. Naj­wyższe partie zlewni budują piaskowce magurskie - Maślana i Jelenia Góra. Pogórskie garby Wiatrówek, Podlesia, Taborówki i Bucza, stanowiące bezpośrednie otoczenie zlewni, budują warstwy inoceramowe poprzedzielane wąskimi wkładkami łupków pstrych. W obszarach zbudowanych z piaskowców magurskich rozwinęła się rzeźba beskidzka, a w obszarach inoceramowych i krośnieńskich, występujących w postaci porwaka tektonicznego, wytworzyła się rzeźba pogórska.

Sieć rzeczna silnie zależy od budowy geologicznej; w obszarze piaskowcowym gęstość stałej sieci rzecznej wynosi 2,5 km2, gdy lewobrzeżna część łupkowa jest jej pozbawiona. W przebiegu rocznym obserwuje się dwa wezbrania: wiosenne - roztopowe i letnie spowodowane ulewnymi opadami.

Podstawową cechą klimatu omawianego obszaru jest piętrowość wynikająca ze zmian wysokości bezwzględnej. Średnio do 570 m n.p.m. występuje piętro umiarkowa­nie ciepłe ze średnią temperaturą powietrza od 8 do 6°C. Powyżej, aż do najwyższych wzniesień zlewni, rozciąga się piętro umiarkowanie chłodne, którego granice wyznaczają roczne izotermy 6 i 4°C. Poprzeczne obniżenie w łuku Karpat, jakie tworzy Beskid Niski, silnie wpływa na stosunki anemologiczne i termiczno-wilgotnościowe. Dominują wiatry o składowej S-N, częste jest występowanie, przy adwekcjach z południa, efektów fenowych. Opady ze względu na cień opadowy, w jakim leży Beskid Niski, są niższe niż w Beskidzie Śląskim czy Żywieckim i wynoszą niewiele ponad 800 mm/rok, zwiększając się o 60 mm na każdy wzrost wysokości o 100 m.

Do pięter klimatycznych nawiązują piętra roślinne. Wyższe partie zlewni zajmuje buczyna karpacka Dentario Glandulosae-Fagetum, z dominacją jodły i buka. Partie pogórskie zajmuje grąd Tilio-Carpinetum z grabem, lipą, jaworem i jesionem. Wzdłuż Bystrzanki ciągnie się niewielki pas łęgu z jesionem i olchą czarną. W obszarach uprawnych dominują różne zespoły chwastów polnych. Większą część zlewni (ok. 90%) zajmują różne podtypy gleb brunatnych.

Na podstawie dobrego rozeznania elementów środowiska przyrodniczego jak i procesów w nim zachodzących, tj. spływu powierzchniowego, spłukiwania gleby oraz denudacji chemicznej, wyróżniono w obrębie zlewni cztery typy krajobrazu: niskich grzbietów górskich, garbów pogórskich, niskich garbów pogórskich o połogich stokach i den dolinnych.

W użytkowaniu gruntów dominują użytki rolne (51%), następnie powierzchnie zalesione (36%), powierzchnie zabudowane z sadami (10%) i pozostałe (4%). W zlewni zlokalizowane są trzy wsie: część Szymbarku, Bystra i Bieśnik o łącznej liczbie ok. 400 zabudowań.