Funkcjonowanie wybranych geoekosystemów Polski
w świetle pomiarów monitoringowych w roku hydrologicznym 1999

Małgorzata Mazurek & Zbigniew Zwoliński
gmazurek@amu.edu.pl & zbzw@amu.edu.pl

 

Realizacja innych programów monitoringowych

 

Rok hydrologiczny 1999 stanowił czwarty etap wdrażania w ZMŚP dwóch programów pomiarowych dotyczących świata roślinnego, pod kierunkiem specjalisty ZMŚP - prof. UAM dr hab. B. Jackowiaka. Realizując plan włączania do programu kolejnych stacji bazowych wykonano analizę występowania zbiorowisk roślinnych na terenie zlewni Strugi Toruńskiej oraz utworzono listę florystyczną badanego terenu wraz z określeniem wielkości populacji poszczególnych gatunków. Jednocześnie kontynuowano badania w zlewni górnej Parsęty, w zlewni jeziora Łękuk Wielki na terenie Puszczy Boreckiej oraz w zlewni dolnego odcinka rzeki Czarna Hańcza na obszarze niewielkiego kompleksu torfowisk. Ze wstępnych obserwacji w zlewni Czarnej Hańczy wynika, że zbiorowisko to stopniowemu zarastaniu przez brzezinę bagienną Betuletum pubescentis. Na niewielkich obszarach obserwowano rozwój zbiorowiska zbliżonego składem florystycznym do Ledo-Sphagnetum magellanici - postaci torfowiska wysokiego z niskim i rzadkim drzewostanem sosnowym.

Efektem dotychczasowych badań w programach obejmujących szatę roślinną jest:

1.      opracowanie aktualnych wykazów gatunkowych flory roślin naczyniowych w czterech zlewniach reprezentatywnych;

2.      uzyskanie wstępnych informacji na temat zróżnicowania fitocenotycznego w zlewniach;

3.      założenie 5 stałych powierzchni badawczych, wyznaczonych w celu śledzenia długotrwałych zmian w składzie gatunkowym i strukturze roślinności, w tym są: dwie - powierzchnie leśne, jedna - torfowiskowa i dwie - w krajobrazie rolniczym.

Rozpoznanie poziomu różnorodności gatunkowej flory w zlewniach stanowi bardzo dobry punkt wyjścia do śledzenia zmian jakie nastąpią na tych obszarach oraz ich interpretacji w kontekście antropopresji. W opartej na takich materiałach analizie zwraca się szczególną uwagę na dwie grupy gatunków, a mianowicie:

1.      obce składniki flory, mogące stanowić zagrożenie dla równowagi biocenotycznej układów naturalnych,

2.      gatunki rzadkie i zagrożone, zasługujące na specjalną troskę.

Równolegle w roku 1999 kontynuowano monitoring roślinności na 8 stałych powierzchniach fitosocjologicznych w Pożarach. Prowadzone od 1994 r. badania wskazują na postępujące zmiany w szacie roślinnej spowodowane podniesieniem poziomu wody gruntowej i wzrostem wilgotności gleby.

W roku 1999 w Stacji Bazowej w Wigrach prowadzono badania fauny bezkręgowców na trzech powierzchniach monitoringowych zlokalizowanej w grądzie, w borze bagiennym i w olsie. Na uwagę zasługuje wykraczający znacznie poza standardowy program ZMŚP, monitoring drobnych ssaków w Stacji Bazowej Pożary oraz kontynuowane od 1994 r. w Koniczynce badania nad występowaniem w glebie pól uprawnych następujących grup edafonu: pierwotniaków, skoczogonek oraz dżdżownic. W sezonie wegetacyjnym roku 1999 zwrócono uwagę na zróżnicowanie jakościowe i zagęszczenie fauny glebowej związane z odmienną agrotechniką oraz warunkami pogodowymi roku 1999. W krajobrazie rolniczym, prowadzono też badania ilościowe o charakterze monitoringowym populacji lęgowej dwóch gatunków jaskółek: dymówki i oknówki, których ostatecznym celem jest określenie tendencji zmian liczebności populacji lęgowych obu tych gatunków. W analizowanym roku przeprowadzono analizę zagęszczenia jaskółek w zależności od stanu i charakteru zabudowy monitorowanego obszaru.


Wprowadzenie

Warunki meteorologiczne w roku hydrologicznym 1999

Obieg wody w zlewniach reprezentatywnych ZMŚP w roku hydrologicznym 1999

Jakość powietrza w roku hydrologicznym 1999

Chemizm opadów atmosferycznych w roku hydrologicznym 1999

Gleby i chemizm roztworów glebowych w zlewniach reprezentatywnych

Chemizm wód gruntowych w zlewniach reprezentatywnych

Chemizm wód powierzchniowych w zlewniach reprezentatywnych

Realizacja innych programów monitoringowych

Wnioski końcowe

Literatura


Cytowanie: Mazurek, M., Zwoliński, Zb., 2000. Funkcjonowanie wybranych geoekosystemów Polski w świetle pomiarów monitoringowych w roku hydrologicznym 1999. [Online] http://main.amu.edu.pl/~zmsp/stan99/stan99.html, Instytut Badań Czwartorzędu i Geoekologii UAM, Poznań, [dd.mm.rrrr - data odwiedzenia strony]

e-mail: zmsp@amu.edu.pl, 30.11.2000