Funkcjonowanie wybranych geoekosystemów Polski
w świetle pomiarów monitoringowych w roku hydrologicznym 1999

Małgorzata Mazurek & Zbigniew Zwoliński
gmazurek@amu.edu.pl & zbzw@amu.edu.pl

 

Chemizm wód gruntowych w zlewniach reprezentatywnych

 

Skład chemiczny wód gruntowych kształtuje się pod wpływem opadów atmosferycznych, składu mineralnego podłoża, czasu krążenia wód oraz rzeźby i pokrycia terenu. W zakresie cech fizyko-chemicznych wód gruntowych badanych w ramach monitoringu, istotną ich cechą jest odczyn zasadowy co jest efektem długiego czasu krążenia wód w osadach podłoża zasobnych w składniki zasadowe. Wysokie wartości pH wód gruntowych utrzymują się zasadniczo przez cały rok i sporadycznie tylko zanotowano odczyn lekko kwaśny. Również wysoki poziom przewodności elektrolitycznej jest wyróżniającą cechą wód gruntowych, kilkakrotnie przewyższa on mineralizację wód opadowych. Świadczy to o istotnych zmianach chemizmu wód zachodzących podczas filtracji w warstwie wodonośnej. Cechy składu chemicznego wód gruntowych w badanych geoekosystemach są względnie stałe, a ich zróżnicowanie w poszczególnych Stacjach Bazowych warunkuje przede wszystkim budowa geologiczna podłoża, z którą mają kontakt wody gruntowe. Wody gruntowe w zlewni Kanału Olszowieckiego badane w obrębie różnych jednostek geomorfologicznych i hydrodynamicznych, wykazywały znaczne różnice w składzie chemicznym wód miedzy stanowiskami położonymi na wydmach i na obszarach torfowisk.

Badania właściwości fizyko-chemicznych wód gruntowych w Wigrach w roku hydrologicznym wskazują na ich wysoką jakość. Ogólna ocena jakości wód gruntowych w piezometrze w Sobolewie nie odbiega od ogólnej charakterystyki wód na poziomie utworów czwartorzędowych i świadczy o niewielkim oddziaływaniu lokalnych źródeł zanieczyszczeń. Stwierdzono zmniejszenie się stężeń manganu, który osiągnął najniższe wartości od początku badań, nie wykryto w wodzie azotu amonowego oraz zanotowano znacznie mniejsze stężenia żelaza. W zlewni Chwalimskiego Potoku (Stacja Bazowa Storkowo) jednorazowo stwierdzono zawartość azotu amonowego przekraczającą normę przewidzianą dla wód pitnych, w pozostałych próbkach badane wskaźniki nie przekraczały norm. Według klasyfikacji zwykłych wód podziemnych dla potrzeb monitoringu, badane wody gruntowe w piezometrach w zlewni górnej Parsęty są wysokiej jakości (klasa Ib). Wody źródła należą do II klasy jakości wód podziemnych (jakość średnia) ze względu na wysokie stężenia jonów żelaza, manganu i azotu amonowego. Woda z piezometru w Koniczynce wykazuje natomiast podwyższoną zawartość żelaza i manganu co spowodowało ich zakwalifikowanie do III klasy niskiej jakości wód.

Litologia utworów powierzchniowych, warunkująca wysoki stopień infiltracji, w przypadku części badanych obszarów wskazuje, że poziomy wodonośne mogą być łatwo narażone na zmiany jakości spowodowane wpływami naturalnymi lub antropogenicznymi. Głównym źródłem zanieczyszczeń wód gruntowych mogą być związki azotu i fosforu dostające się do wód wskutek niewłaściwego stosowania nawozów sztucznych. To obszarowe źródło zanieczyszczenia zaczyna nabierać obecnie coraz większego znaczenia, gdyż po okresie spadku zużycia nawozów sztucznych na początku lat 90. ponownie wzrasta ich zużycie. Do wód gruntowych dostają się także infiltrujące w łatwo przepuszczalne osady, zanieczyszczone siarczanami i azotanami, kwaśne wody opadowe.

Wody gruntowe stanowią nie tylko formę retencji wody w zlewni, ale równocześnie uczestniczą w procesach przemieszczania rozpuszczonej materii mineralnej w zlewni, a ich mineralizacja uznawana jest w warunkach naturalnych za wskaźnik czasu i intensywności współdziałania wód podziemnych osadami podłoża. Pełna interpretacja otrzymywanych wyników w programie pomiarowym wód gruntowych wymaga jeszcze uzupełnienia raportów o budowę geologiczną oraz warunki hydrogeologiczne i przedstawienia punktów pomiarowych na tym tle, tak jak w przypadku Stacji Bazowych Storkowo i Wigry. Śledzenie zmian chemizmu wód krążących w zlewni wymaga zlokalizowania punktów obserwacyjnych przynajmniej w strefie wododziałowej i w strefie drenażu (Kazimierski, 1998), a także powiązania ich z innymi programami ZMŚP, np. programem pomiarowym roztworów glebowych czy badaniami elementów biotycznych (np. Stacja Bazowa Pożary).


Wprowadzenie

Warunki meteorologiczne w roku hydrologicznym 1999

Obieg wody w zlewniach reprezentatywnych ZMŚP w roku hydrologicznym 1999

Jakość powietrza w roku hydrologicznym 1999

Chemizm opadów atmosferycznych w roku hydrologicznym 1999

Gleby i chemizm roztworów glebowych w zlewniach reprezentatywnych

Chemizm wód gruntowych w zlewniach reprezentatywnych

Chemizm wód powierzchniowych w zlewniach reprezentatywnych

Realizacja innych programów monitoringowych

Wnioski końcowe

Literatura


Cytowanie: Mazurek, M., Zwoliński, Zb., 2000. Funkcjonowanie wybranych geoekosystemów Polski w świetle pomiarów monitoringowych w roku hydrologicznym 1999. [Online] http://main.amu.edu.pl/~zmsp/stan99/stan99.html, Instytut Badań Czwartorzędu i Geoekologii UAM, Poznań, [dd.mm.rrrr - data odwiedzenia strony]

e-mail: zmsp@amu.edu.pl, 30.11.2000