Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego w Polsce
Stan geoekosystemów Polski
w roku hydrologicznym 1996

Zbigniew Zwoliński
Instytut Badań Czwartorzędu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań

Program specjalny:
monitoring ruchów osuwiskowych
Uwagi końcowe Literatura

Każda z sześciu Stacji Bazowych ZMŚP prowadzi badania monitoringowe w obrębie specyficznych układów geoekosystemów. Układy te stanowią odrębne struktury krajobrazowe Polski. Elementem spinającym georóżnorodność i bioróżnorodność krajobrazów w obrębie Stacji Bazowych jest program pomiarowy ZMŚP. Jest on realizowany na poszczególnych stacjach w zróżnicowanym zakresie i niestety na żadnej ze stacji w pełnym wymiarze. Jedynym programem pomiarowym wykonanym na wszystkich stacjach jest A1: meteorologia, ale jego realizacja i tak pozostawia wiele do życzenia np. dane meteorologiczne w Wigrach są niekompletne z powodu awarii rejestratora, natomiast dane z Kampinosu są zaniżone w zakresie temperatury powietrza najprawdopodobniej z powodu braku kalibracji przyrządów. Takich niedociągnięć metodycznych można by wymieniać jeszcze cały szereg.
Za pozytywne natomiast można uznać próby jakie wykonywane są na trzech Stacjach Bazowych, a mianowicie w Puszczy Boreckiej, Wigrach i Storkowie, a polegające na śledzeniu zmian w profilu pionowym:
  • atmosfera,
  • roślinność,
  • gleba,
  • wody gruntowe,
  • wody powierzchniowe (rzeki lub jeziora).
To podejście badawcze pozwala na stwierdzenie zmian w środowisku przyrodniczym w najbardziej kompleksowy sposób, pozwalającym na wykrycie zależności, przyczyn i skutków zjawisk zachodzących na poszczególnych poziomach tego profilu badawczego. Np. na Stacji Bazowej w Wigrach stwierdzono, że w opadzie podkoronowym było średnio 5 razy więcej azotanów, 7 razy więcej chlorków i 18 razy więcej siarczanów niż w opadzie na otwartej przestrzeni, a w opadzie spływającym po pniach drzew było odpowiednio 8, 16 i 109 razy więcej tych anionów. Jest to ewidentne świadectwo zanieczyszczeń powietrza pochodzących z suchej depozycji na powierzchni roślin.
Rok 1996 zapisał się na wszystkich stacjach jako wyjątkowo chłodny, ale w przypadku Kampinosu również jako kolejny z rzędu rok obfity w opady. Jest to korzystne zjawisko, albowiem pozwala na znaczne odbudowanie zasobów wodnych na tym obszarze, a przede wszystkim na zachowanie szczególnie cennych zbiorowisk torfowiskowych. Z kolei na obszarze objętym badaniami przez Stację Bazową w Wigrach oddano oczyszczalnie ścieków w Suwałkach, która w znaczącym wymiarze zredukowała ilości wnoszonych zanieczyszczeń do jeziora Wigry poprzez Czarną Hańcze. Tego typu zagrożenia dla środowiska nie zostały usunięte niestety w obrębie Strugi Toruńskiej (Koniczynka). Ich ciągła obecność powoduje dużą eutrofizację wód powierzchniowych.
Uruchomienie programu specjalnego: monitoring ruchów osuwiskowych na Stacji Bazowej w Szymbarku należy poczytać jako bardzo " na czasie". Mając na uwadze aktualne zmiany cyrkulacji atmosferycznej nad Polską można spodziewać się uaktywnienia procesów osuwiskowych na obszarach wyżynnych i pogórskich. Zmiany cyrkulacji atmosferycznej, polegające na częstym ścieraniu się zimnych mas powietrza polarnego i ciepłych mas powietrza zwrotnikowego właśnie nad obszarem Polski, już teraz generują intensywne opady frontalne, powodujące rozległe powodzie letnie na niektórych obszarach kraju. Następnym skutkiem takich opadów będzie właśnie uaktywnienie ruchów masowych na nachylonych powierzchniach stokowych, a wiec ruchów osuwiskowych i erozji gleb.


Program specjalny:
monitoring ruchów osuwiskowych
Uwagi końcowe Literatura


e-mail: zmsp@hum.amu.edu.pl


10.10.1997