Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego w Polsce
Stan geoekosystemów Polski
w roku hydrologicznym 1996

Zbigniew Zwoliński
Instytut Badań Czwartorzędu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań

H1: Wody powierzchniowe - rzeki H2: Wody powierzchniowe - jeziora J1: flora i roślinność zlewni reprezentatywnej
J2: struktura i dynamika szaty roślinnej

Badania monitoringowe jezior zostały wykonane w dwóch stacjach, a mianowicie w Puszczy Boreckiej i Storkowie. W pierwszej z nich badaniami objęte było jezioro Łękuk (7 pomiarów), natomiast w drugiej - jezioro Czarne (4 pomiary). Wykonane badania wskazują, że jeziora te zdecydowanie różnicują się pod względem składu chemicznego ich wód (ryc. 13). Zdecydowanie mniejsze koncentracje jonów w wodach Jeziora Czarnego wskazują na jego dystroficzne cechy w przeciwieństwie do Jeziora Łękuk, które wykazuje cechy zbliżone do jezior eutroficznych. Ponadto w Jeziorze Łękuk obserwuje się większą zmienność parametrów fizyko-chemicznych w profilu pionowym aniżeli w Jeziorze Czarnym. Stężenia jonów w wodach jezior, z wyjątkiem stężeń SO4 w warstwach przydennych, nie wykazują w zasadzie większych różnic i to zarówno w czasie poszczególnych sezonów, jak i w profilu pionowym jezior.


Ryc. 13 Wybrane parametry fizyko-chemiczne wód jeziornych w roku 1996

Zawartość składników chemicznych w wodach jeziora Czarnego pozostaje na poziomie z poprzedniego roku. W profilu pionowym jeziora następuje spadek zawartości tlenu przy dnie (zimą do 4,4 mgdm-3, spowodowany pokrywą lodową na zbiorniku, w innych okresach do około 7 mgdm-3), co wiąże się z silnym pochłanianiem tlenu przez osady denne typu dy, składające się z koloidalnych związków humusowych, zalegających na dnie misy jeziornej. Najlepsze natleniene wód jeziornych stwierdzono w końcu kwietnia, tuż po ustąpieniu pokrywy lodowej (1 m pod powierzchnią jeziora 12,6 mgdm-3). Niskie wartości BZT5 w ciągu całego roku (od 0,4 do 4,9 mgdm-3) wskazują na ubóstwo mikroorganizmów, wynikające z kwaśnego środowiska wód jeziornych.
Wykonane badania na Jeziorze Łękuk z początkiem maja, po okresie około dwóch tygodni od zejścia lodów, wykazały tworzenie się w jeziorze stref termicznych. Tak więc już na początku maja wytworzył się epilimnion i zachowany z okresu zimowego nienatleniony hypolimnion. Było to wynikiem bardzo krótkiego w tym roku okresu mieszania się wód w jeziorze. Jednocześnie niskie opady w okresie zimowo-wiosennym sprawiły, że normalnie występująca w tym czasie znaczna wymiana wód w jeziorze nie nastąpiła. Krótki okres mieszania się wód oraz brak znaczących dopływów wód powierzchniowych do jeziora sprawiły, że utworzony w okresie zimowym hypolimnion przetrwał na okres letni i charakteryzował się niespotykanymi w dotychczasowych obserwacjach wysokimi stężeniami poszczególnych składników wód. Natlenione zostały tylko wody przypowierzchniowe. W maju na głębokości 3 m stężenie tlenu wynosiło jedynie 3,5 mgO2dm-3, a głębiej spadało poniżej 1 mgO2dm-3. Normalnie w tym okresie stężenie tlenu w całym słupie wody wynosi około 9-11 mgO2dm-3.


H1: Wody powierzchniowe - rzeki H2: Wody powierzchniowe - jeziora J1: flora i roślinność zlewni reprezentatywnej
J2: struktura i dynamika szaty roślinnej


e-mail: zmsp@hum.amu.edu.pl


10.10.1997