Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego w Polsce
Stan geoekosystemów Polski
w roku hydrologicznym 1996

Zbigniew Zwoliński
Instytut Badań Czwartorzędu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań

C2: Chemizm opadu podokapowego
C3: Chemizm spływu po pniach
E1: Gleby F1: Chemizm roztworów glebowych

W roku 1996 przeanalizowano 4 profile glebowe w obrębie stacji w Koniczynce, rozmieszczone w transekcie od wierzchołka niewielkiego wyniesienia (83,5 m n.p.m. - profil 1), poprzez stok (profil 2 i 3) do obniżenia (80 m n.p.m. - profil 4). Stwierdzono bardzo dużą zmienność gleb zlewni reprezentatywnej uwarunkowaną zróżnicowaniem skał macierzystych oraz przeszłą i współczesną rzeźbą terenu. Mimo deniwelacji wynoszących zaledwie 3,5 m., w transekcie występują 3 różne typy glebowe: gleby płowe opadowo-glejowe, gleby deluwialne na kopalnych glebach płowych i kopalnych czarnych ziemiach oraz czarne ziemie. Zaleganie poziomów próchnicznych gleb kopalnych występujących w profilach glebowych na stoku i w obniżeniu wyznacza położenie pierwotnej powierzchni terenu. Miąższość deluwiów świadczy o sile oddziaływania antropodenudacji na rzeźbę terenu oraz na morfologię i właściwości gleb.
Glebową powierzchnię testową w Koniczynce zlokalizowano w krajobrazie płaskiej moreny dennej, w kompleksie gleb płowych opadowo-glejowych (tab. 3). Bezpośrednio pod dosyć miąższym próchnicznym poziomem płużnym (Ap - utworzony z glinny lekkiej silnie spiaszczonej wzbogaconej we frakcje pyłowe) zalega poziom argillic (Btg - zbudowany z gliny średniej z podwyższoną zawartością iłu koloidalnego), będący poziomem diagnostycznym gleb płowych. Wzbogacanie poziomu płużnego w pyły często obserwuje się w glebach uprawnych jako efekt zabiegów agrotechnicznych. Spiaszczenie tego poziomu jest natomiast niewątpliwie rezultatem glebowego procesu lessivażu (ilimeryzacji), czyli wypłukiwania koloidów mineralnych z poziomów powierzchniowych gleby do poziomu wzbogacania. Proces ten został poprzedzony przemieszczeniem węglanów z powierzchni do głębszych części profilu oraz zakwaszeniem poziomów powierzchniowych. Wstępne rozpoznanie wykazało, że właściwości próchnicznego poziomu płużnego wykazują niewielkie zróżnicowanie przestrzenne.

Tabela 3 Zróżnicowanie wybranych charakterystyk poziomu próchnicznego na glebowej powierzchni testowej (n = 16), Koniczynka
Rodzaj właściwościWartość
średnia
Odchylenie
standardowe
Współczynnik
zmienności
[%]
Straty prażenia [%]2,230,156,70
Zawartość węgla organicznego ogółem [%]0,760,045,30
Zawartość azotu ogółem [%]0,0810,0044,90
pH w H2O6,460,162,48
pH w KCl5,710,223,85

W roku 1996 program glebowy został zapoczątkowany również na Stacji Bazowej w Storkowie. W zlewni Chwalimskiego Potoku została wytypowana powierzchnia testowa do monitoringu gleb, zlokalizowana w płacie gleb płowych gruntowo-zaciekowych. Wyniki badań zostały zamieszczone w specjalnym raporcie "Kartowanie gleboznawcze na Stacji Bazowej Storkowo", sporządzonym przez prof. J.Marcinka.


C2: Chemizm opadu podokapowego
C3: Chemizm spływu po pniach
E1: Gleby F1: Chemizm roztworów glebowych


e-mail: zmsp@hum.amu.edu.pl


10.10.1997