Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego w Polsce
Stan geoekosystemów Polski
w roku hydrologicznym 1996

Zbigniew Zwoliński
Instytut Badań Czwartorzędu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań

C1: Chemizm opadów atmosferycznych C2: Chemizm opadu podokapowego
C3: Chemizm spływu po pniach
E1: Gleby

Obserwacje zmian chemizmu wód opadowych w profilu pionowym atmosfera - roślinność - gleba są niezmiernie przydatne w śledzeniu zmian w ekosystemach leśnych. Badań opadu podokapowego i spływu po pniach nie prowadzono na stacjach w Koniczynce i Szymbarku. Na pozostałych stacjach prowadzono je na różnych drzewostanach:
  • świerk, grab, olcha w Puszczy Boreckiej,
  • świerk i sosna w Wigrach,
  • sosna w Storkowie i
  • brzoza w Kampinosie.
W wodach opadu podokapowego i spływu po pniach stwierdzano obniżanie się wartości stężenia jonów wodorowych średnio o około 1 jednostkę pH przy przechodzeniu z jednego poziomu na kolejny, niższy poziom (tab. 2). Znaczne zakwaszenie tych wód powodowane jest wzbogaceniem w kwasy organiczne i kwaśne aerozole pochodzące z suchego opadu na listowiu i igliwiu. Efektem tego wzbogacenia może być zintensyfikowanie procesów wietrzenia i ługowania gleb w dnie lasu. Wysokie wartości przewodności elektrolitycznej w przypadku spływu po pniach wyjaśniają niskie wartości odczynu wód, co jest związane z przenoszeniem ładunków przez jony wodorowe. Ponadto wody ściekające po pniu wypłukują zarówno związki pochodzące z suchej depozycji, jak i substancje zaabsorbowane na drodze reakcji jonowymiennych.

Tabela 2 Średnie ważone wybranych parametrów fizykochemicznych opadu atmosferycznego, opadu podokapowego, spływu po pniach sosen oraz wód glebowych na różnych głębokościach w drzewostanie sosnowym w roku hydrologicznym 1996, Storkowo
Rodzaj wódpHSECN-NH4ClCaNaS-SO4KMgP-PO4ZnCuMnFe
[-]mSm-1mgdm-3µgdm-3 *)
opad atmosferyczny4,562,53bd4,500,520,283,470,190,08809986bd
opad podokapowy4,046,201,907,342,250,853,812,140,4724157815191
spływ po pniach sosen3,0940,117,6021,7111,953,6919,174,571,6637265912365332
wody glebowe 30 cm p.p.t.4,766,482,2111,233,662,396,402,051,101117110524164
wody glebowe 50 cm p.p.t.4,707,860,5010,043,562,858,801,431,0312180578033
wody glebowe 120 cm p.p.t.4,947,590,2311,084,433,248,371,111,106142672546
SEC - przewodność elektrolityczna
bd - brak danych

*) Niektóre przeglądarki nie pokazują tej jednostki poprawnie. Jest to: mikrogramy dm-3

Dla większości pozostałych elementów makroskładu jonowego wód opadu podokapowego i spływu po pniach obserwowano wzrost ich stężenia (tab. 2). Zatężanie tych składników należy wiązać z wymywaniem składników z koron drzew i spłukiwaniem pyłów pochodzących z suchej depozycji czyli innymi słowy osadów pochodzących z zanieczyszczenia powietrza. Można założyć, że potas, mangan i magnez są głównie wymywane z listowia bądź igliwia, a pozostałe składniki pochodzą prawdopodobnie ze spłukiwania suchego osadu na drodze intercepcji. Potas będący pierwiastkiem litofilnym jest w niewielkich ilościach dostarczany do ekosystemów leśnych. Stężenie tego pierwiastka w opadzie podokapowym oraz spływie po pniach jest intensyfikowane przez reakcje jonowymienne z jonami wodoru i amoniaku pochodzącymi z wody opadowej. W opadzie podokapowym i spływie po pniach największe stężenia cynku odnotowano w okresie zimowo-wiosennym. Podobną tendencję daje się zauważyć dla miedzi i innych metali ciężkich.


C1: Chemizm opadów atmosferycznych C2: Chemizm opadu podokapowego
C3: Chemizm spływu po pniach
E1: Gleby


e-mail: zmsp@hum.amu.edu.pl


10.10.1997