Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego w Polsce
Stan geoekosystemów Polski
w roku hydrologicznym 1996

Zbigniew Zwoliński
Instytut Badań Czwartorzędu, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza, Poznań

B1: Chemizm powietrza C1: Chemizm opadów atmosferycznych
C2: Chemizm opadu podokapowego
C3: Chemizm spływu po pniach

Chemizm opadów atmosferycznych jest jednym z nielicznych podprogramów ZMŚP realizowanym na wszystkich Stacjach Bazowych, choć w zróżnicowanym zakresie, aczkolwiek reprezentowanym przez stosunkowo dużą ilość parametrów pomiarowych (poza stacją w Koniczynce). Wspólną, charakterystyczną cechą chemizmu opadów atmosferycznych na wszystkich Stacjach Bazowych jest nadal ich wysoka kwasowość opadów (ryc. 5), co obserwowano również w dwóch poprzednich latach pomiarowych w ramach programu ZMŚP. Szczególnie wyraŸnie można to zjawisko obserwować w półroczu zimowym, kiedy występują opady o wartościach pH znacznie poniżej wartości uznanej za właściwą dla opadów niezanieczyszczonych, naturalnych (pH = 5,63). W pomiarach dobowych notowano przypadki pH równe nawet 2,53 (Wigry), 3,77 (Storkowo) i 3,82 (Szymbark). Rozłożenie tych pomiarów w transekcie południkowym naszego kraju pozwala wnosić, że utrzymywanie się niekorzystnego zjawiska kwaśnych deszczy jest aktualne dla całego obszaru Polski.


Ryc. 5 Zmienność średniej ważonej miesięcznej wartości pH opadów atmosferycznych na Stacjach Bazowych ZMŚP

Szczególnego omówienia wymagają wielkości pH pomierzone na Stacji Bazowej w Koniczynce (ryc. 5). Średnie miesięczne wartości pH wahały się od 5,8 w marcu do 7,2 w maju przy średniej rocznej wynoszącej 6,8. Natopmiast pH indywidualnych opadów mieściły się w przedziale od 4,36 do 7,43. Zatem w przeciągu całego roku wartości stężenia jonów wodorowych są bardzo wysokie, a wartości średnie miesięczne pH są wyższe od normalnego pH opadów atmosferycznych (pH=5,63) i przez dziewięć miesięcy oscylują wokół wartości 7. Tak wysokie wartości pH w opadach atmosferycznych w koniczynce są zastanawiające, tym bardziej, że w pobliżu Stacji Bazowej znajdują się zakłady kwasu siarkowego w Toruniu, które niewątpliwie mają kwasogenny wpływ na opady atmosferyczne występujące na tym obszarze. Z drugiej zaś strony należy podkreślić, że sąsiedztwo dużego miasta może powodować wzrost pyłowych zanieczyszczeń powietrza (Stacja Bazowa w Koniczynce nie prowadzi tego typu pomiarów), które wpływają neutralizująco na kwasowość deszczy. Nie mniej wydaje się, że należałoby zweryfikować lokalizację posterunku pomiarowego, który może dodatkowo znajdować się pod silnym wpływem zanieczyszczeń pyłowych z pól uprawnych, powstających np. w czasie prac agrotechnicznych lub w wyniku erozji eolicznej. Niezależnie od faktycznej przyczyny podwyższonych wartości pH opadów atmosferycznych w Konieczynce należy stwierdzić, że Stacja ta wraz ze swoimi stanowiskami monitoringowymi podlega silnej antropopresji przez cały rok.
Za zakwaszenie opadów atmosferycznych odpowiada przede wszystkim stężenie jonów siarczanowych, które w Stacjach Bazowych kształtowało się w przedziale od 0,14 do 10 mgdm-3 (skrajnie w Wigrach do 25 mgdm-3). Należy jednak podkreślić, że jak zauważono w stacji w Storkowie średnie roczne stężenie tych jonów sukcesywnie zmniejsza się w przeciągu kilku ostatnich lat, a mianowicie od 6,4 mgdm-3 w 1992 roku do 3,47 mgdm-3 w analizowanym roku. Utrzymywanie się tej tendencji oraz działania związane ze zmianą technologii grzewczych w gospodarstwach domowych, a przede wszystkim zakładach przemysłowych może przynieść w rezultacie zmniejszenie udziału kwaśnych deszczy w przeciągu następnych kilku lat.
Dla pozostałych elementów makroskładu jonowego opadów atmosferycznych nie zaobserwowano szczególnie istotnych zmian w porównaniu z danymi z poprzednich lat. Zwracają uwagę jedynie podwyższone koncentracje niektórych jonów w okresie wiosennym, co było związane z małą ilością opadów tak śnieżnych, jak i deszczowych. Nieco inaczej zachowują się jony wapniowe, które stowarzyszone są zazwyczaj z najwyższymi opadami atmosferycznymi, co odnosząc do roku 1996 należy odnotować dla miesięcy letnich.


B1: Chemizm powietrza C1: Chemizm opadów atmosferycznych
C2: Chemizm opadu podokapowego
C3: Chemizm spływu po pniach


e-mail: zmsp@hum.amu.edu.pl


10.10.1997