Program pomiarowy M1: epifity nadrzewne

W roku 2001 rozpoczęto na Stacjach Bazowych ZMŚP (w Wigrach od 1998 r.) realizację programu M1 epifity nadrzewne pod kierunkiem prof. dr hab. W. Fałtynowicz z Zakładu Systematyki i Fitosocjologii Uniwersytetu Wrocławskiego. Celem monitoringu porostów jest obserwacja zmian zachodzących w środowisku pod wpływem różnych czynników naturalnych i antropogenicznych, z wykorzystaniem tych organizmów jako biowskaźników. Porosty są bardzo czułymi wskaźnikami przekształceń siedliska, a ich reakcje są stosunkowo szybkie i jednoznaczne. W tym celu wytypowano gatunki porostów, które są:

Do monitoringu porostów wybrano na Stacjach Bazowych ZMŚP:

Obserwowane zmiany w populacjach monitorowanych gatunków porostów mogą wynikać z przyczyn antropogenicznych (głównie z powodu zwiększenia się zanieczyszczenia powietrza oraz lokalnych zmian siedliskowych) i naturalnych (takich, jak zmiany zagęszczenia drzew spowodowane wiatrołomami, łuszczenie i pękanie kory drzew, czy ingerencja zwierząt). Reakcja porostów może być podobna, niezależnie od działających czynników.


Ryc. 17. Zmiany powierzchni plech porostów
powstałe w okresie 1998-2001 na stanowiskach monitoringowych w Stacji Bazowej Wigry (Krzysztofiak 2002)

Na podstawie badań porostów przeprowadzonych w 2001 r. wynika m.in. że z dwunastu gatunków porostów objętych badaniami w Stacji Bazowej Wigry w okresie 1998-2001, tylko porosty skorupiaste zwiększyły swoją ogólną powierzchnię plech (Krzysztofiak 2002). Oba gatunki preferują podłoże o odczynie umiarkowanie kwaśnym do prawie obojętnego i wykazują znaczną odporność na zanieczyszczenie powietrza. W przypadku pozostałych gatunków porostów zarejestrowano zmniejszenie się powierzchni ich plech (Ryc. 17). Najwyraźniej uwidoczniło się to u Usnea hirta, gatunek ten bardzo wyraźnie ustępuje z badanego terenu - na dwóch, z trzech stwierdzonych w 1998 roku stanowisk, obecnie już nie występuje. Usnea hirta jest bardzo wrażliwa na zanieczyszczenia powietrza, a w mniejszym stopniu także na długotrwałe przesuszenie. Preferuje podłoże silnie lub umiarkowanie kwaśne. O ponad połowę zmniejszyły swoje powierzchnie listkowate plechy dwóch innych gatunków - Hypotrachyna revoluta (o 56,4%) i Platismatia glauca (o 54,1%). Oba gatunki wrażliwe są na zanieczyszczenia oraz na przesuszenie powietrza i podłoża, na którym występują. W ciągu trzech lat najmniejsze zmiany w powierzchni plech zanotowano w przypadku Melanelia fuliginosa - porostu o plechach listkowatych, wrażliwego na zanieczyszczenia, nadmierne zakwaszenie i przesuszenie podłoża.

poprzedni   |   następny