Program pomiarowy A1: meteorologia

Program pomiarowy: meteorologia realizowany był w 6 Stacjach Bazowych ZMŚP; brak jest danych dla Stacji Bazowej w Wigrach, która dopiero w połowie 2001 roku uruchomiła automatyczną stację pomiarową. Obserwacje meteorologiczne w roku 2001 prowadzone były na Stacjach metodą standardową oraz przy użyciu automatycznej stacji meteorologicznej Milos 500. W opracowaniach przeprowadzono cenne metodycznie analizy i porównania wyników uzyskanych dwoma odmiennymi metodami.

Codzienne obserwacje meteorologiczne z roku 2001 na tle okresu 1994-2001, uzupełnione danymi z najbliższych tzw. stacji osłonowych IMGW, wskazują na znaczną dynamikę warunków termiczno-opadowych badanych geoekosystemów, a także pozwalają na analizę intensywności i częstości zjawisk pogodowych o charakterze ponadprzeciętnym i ekstremalnym, które w ostatnich latach nabierają istotnego znaczenie dla środowiska przyrodniczego i działalności człowieka (Prządka 2001, Szpikowski 2001).

Według klasyfikacji termiczno-wilgotnościowej H. Lorenc (1998) rok kalendarzowy 2001 pod względem warunków termicznych można zaliczyć do lat normalnych w większości Stacji Bazowych (Ryc. 2), a do lat ciepłych na Św. Krzyżu i bardzo (anomalnie) ciepłych w Stacji Bazowej w Puszczy Boreckiej. Podobnie jak w roku 2000 (Mazurek 2001), najniższą średnią roczną temperaturę zanotowano na Św. Krzyżu: 6,6°C, a najwyższą w Koniczynce: 8,9°C (Ryc. 2). Jako zimniejszy miesiąc w stosunku do wartości z okresu 1994-2000 na Stacjach zapisał się czerwiec.

Instalacja automatycznych stacji meteorologicznych umożliwiła określenie dopływu energii słonecznej do powierzchni Ziemi poprzez automatyczne pomiary usłonecznienia i natężenia promieniowania całkowitego. Najbardziej usłonecznionymi miesiącami okazały się maj i lipiec, a najniższe wartości zanotowano w listopadzie i grudniu, co wynika z długości dnia i stopnia zachmurzenia.

Temperatury gruntu w roku 2001 były zbliżone do wartości średnich z wielolecia 1994-2000, co świadczy o przeciętnych (wyższych w Puszczy Boreckiej) warunkach dostawy energii słonecznej i układu temperatury w ostatnim roku.


Ryc. 2. Warunki termiczno-opadowe
na Stacjach Bazowych ZMŚP w roku kalendarzowym 2001

Zmienność dobowych temperatur powietrza w roku 2001 wpłynęła na zmianę rozkładu i długości trwania termicznych pór roku, co zaznaczyło się szczególnie w odniesieniu do okresu wiosny, jesieni oraz przedzimia. W Storkowie zaznacza się wydłużenie okresu pór przejściowych - wiosny i jesieni, a również częściowo pór dodatkowych - przedwiośnia i przedzimia kosztem zimy i lata. W Puszczy Boreckiej okres wegetacyjny wydłużył się o trzy tygodnie z powodu wyższych temperatur w październiku.

Pod względem warunków opadowych (wg klasyfikacji Z. Kaczorowskiej, vide Lorenc 1998) Stacje Bazowe w Szymbarku, Św. Krzyżu i Storkowie odnotowały w analizowanym roku podwyższone sumy opadów i zaklasyfikowały rok kalendarzowy 2001 jako wilgotny, a w Koniczynce jako bardzo wilgotny. Opady mieszczące się w zakresie opadów przeciętnych zanotowano w Puszczy Boreckiej i Pożarach.

W Pożarach zanotowano najniższą sumę opadów atmosferycznych (565,6 mm), co zgodne jest z przynależnością obszaru Puszczy Kampinoskiej do Regionu Środkowomazowieckiego, będącego jednym z najcieplejszych i o najniższych sumach opadów w Polsce. Najwyższa roczna suma opadów atmosferycznych wystąpiła w Szymbarku (1032 mm) położonym w Regionie Tarnowsko-Rzeszowskim (Ryc. 2).

Najwyższy opad dobowy zanotowano w Szymbarku, a wyniósł on 46,5 mm (23 lipca) i wystąpił w trakcie gwałtownej burzy. Wysoka intensywność opadu wynosząca 11,8 mm/10 min spowodowała szybki spływ wody do koryta rzecznego i wysokie wezbranie (wg klasyfikacji R. Soji) na Bystrzance.

W ostatnich latach zaznaczała się na Stacjach tendencja do zwiększania opadów w miesiącach zimowych i wczesnowiosennych przy zmniejszonych opadach letnich i jesiennych. Natomiast w roku 2001 wyższe sumy opadów notowano w półroczu letnim, co wpłynęło na zmniejszoną do przeciętnej, wielkość odpływu ze zlewni w okresie zimowym oraz opóźnioną odbudowę retencji wód gruntowych. W przypadku Puszczy Kampinoskiej wyższa suma opadów w okresie letnim zapobiegła nadmiernemu opadaniu zwierciadła wód gruntowych, a co za tym idzie niekorzystnym zmianom sukcesyjnym zbiorowisk roślinnych.

W roku 2001 na Stacjach nie notowano niekorzystnych okresów posuchy, a rozkład opadów był jednym z najbardziej równomiernych w całym ośmioleciu.

Pod względem warunków meteorologicznych rok kalendarzowy 2001 odnotowano na Stacjach Bazowych jako rok o normalnych warunkach termicznych w odchyleniem w stronę lat ciepłych głównie w Puszczy Boreckiej; po względem opadowy był to rok generalnie wilgotny. Przy dużej dobowej zmienności przebiegu temperatur powietrza w klimacie umiarkowanym Polski, zwraca uwagę:

poprzedni   |   następny