Wprowadzenie

Kompleksowe badania środowiska przyrodniczego dostarczają informacji ilościowych o stanie wybranych geoekosystemów Polski i pozwalają na zidentyfikowanie wpływu czynników zewnętrznych i wewnętrznych na stan całego systemu, a nie tylko na pojedyncze jego elementy czy subsystemy. Badania prowadzone w roku hydrologicznym 2001 w Stacjach Bazowych ZMŚP (Ryc. 1) odzwierciedlają stan aktualny geoekosystemów położonych w różnych częściach Polski oraz wskazują na główne kierunki zagrożeń środowiska zlewni w skali lokalnej i regionalnej.

Podstawowym obiektem badań w podsystemie ZMŚP jest zlewnia rzeczna (jeziorna), w zasięgu której zlokalizowane są testowe powierzchnie badawcze, ujmujące możliwie różne typy ekosystemów badanego krajobrazu. Szeroki zakres komplementarnych badań stacjonarnych prowadzony jest wg standaryzowanych metod w obrębie 7 Stacji Bazowych (Ryc. 1) w reprezentatywnych zlewniach rzecznych i/lub jeziornych. Funkcjonujący obecnie system pomiarowy Stacji Bazowych tworzy transekt południkowy, który ujmuje równoleżnikowy układ krajobrazów Polski. Trzy Stacje Bazowe ZMŚP: Wigry, Pożary i Św. Krzyż zlokalizowane są w obrębie Parków Narodowych.


Ryc. 1. Lokalizacja Stacji Bazowych
Zintegrowanego Monitoringu Środowiska Przyrodniczego
na tle struktur krajobrazowych Polski
(oprac. Zb.Zwoliński)

Wśród zlewni badawczych ZMŚP są zlewnie: górnej Parsęty (Stacja Bazowa Storkowo), Czarnej Hańczy (Stacja Bazowa Wigry), jeziora Łękuk (Stacja Bazowa Puszcza Borecka), zlewnia Strugi Toruńskiej (Stacja Bazowa Koniczynka), zlewnia Kanału Olszowieckiego (Stacja Bazowa Pożary), które reprezentują geoekosystemy nizinne o różnym stopniu antropopresji. Stacja Bazowa Św. Krzyż obejmuje badaniami zlewnię I rzędu w masywie Łysogór, gór niskich o wysokim stopniu antropopresji lokalnej i regionalnej. Stacja Bazowa Szymbark zlokalizowana w zlewni Bystrzanki, reprezentuje geoekosystem Karpat Fliszowych, monitoring w tej Stacji uwzględnia specyfikę wynikającą z piętrowości występowania i natężenia procesów oraz zjawisk przyrodniczych w górach, a są to m.in. ruchy osuwiskowe i obieg wody generujący denudację chemiczną i erozję gleb.

Zakres pomiarowy ZMŚP w roku 2001 obejmował obserwacje meteorologiczne, badania: chemizmu powietrza, chemizmu opadów atmosferycznych i wód krążących w lesie, gleb i chemizmu roztworów glebowych, chemizmu i poziomu wód podziemnych, ilości i jakości wód powierzchniowych, flory i roślinności, epifitów nadrzewnych i zawartości metali ciężkich i siarki w porostach oraz fauny bezkręgowców. W ramach programów specjalistycznych w Stacji Bazowej w Szymbarku prowadzony jest monitoring ruchów osuwiskowych oraz natężenia i chemizmu spływu śródglebowego, a w Stacji Bazowej Koniczynka badania wód drenarskich. W 2001 roku rozpoczęto na Stacjach Bazowych ZMŚP realizację dwóch programów - D1: metale ciężkie w porostach oraz M1: epifity nadrzewne.

Opracowanie zostało wykonane w oparciu o roczne raporty Stacji Bazowych ZMŚP (Bochenek 2002, Jóźwiak, Kozłowski, Wróblewski 2002, Kejna (red.) 2002, Kostrzewski (red.) 2002, Krzysztofiak (red.) 2002, Śnieżek (red.) 2002, Wierzbicki 2002).

|   następny