Małgorzata Mazurek & Zbigniew Zwoliński

Instytut Badań Czwartorzędu i Geoekologii
Uniwersytet im. A. Mickiewicza
Fredry 10, 61-701 Poznań
M.Mazurek@e-mail & Zb.Zwoliński@e-mail

Stan geoekosystemÓw Polski
w roku 2000

Wprowadzenie

Zintegrowany Monitoring Środowiska Przyrodniczego funkcjonuje od 1994 r. jako samodzielny podsystem w ramach Państwowego Monitoringu Środowiska. Realizacja programu ZMŚP w geoekosystemach reprezentatywnych dla zróżnicowanych pasmowo struktur krajobrazowych Polski obejmuje monitoring wybranych elementów abiotycznych i biotycznych środowiska przyrodniczego. Szeroki zakres komplementarnych badań stacjonarnych prowadzonych wg standaryzowanych metod w siedmiu reprezentatywnych zlewniach rzecznych bądź jeziornych stanowi podstawę kompleksowej oceny aktualnego stanu funkcjonowania środowiska przyrodniczego wybranych regionów Polski (Kostrzewski 1995, Kostrzewski, Mazurek, Stach 1995). Realizacja corocznych zadań badawczych określonych w ramach programu ZMŚP w Polsce wymaga zapewnienia jednorodnych ciągów pomiarowych oraz porównywalności danych uzyskiwanych z pomiarów prowadzonych w obrębie wyznaczonych zlewni reprezentatywnych, jak i pomiędzy zlewniami reprezentującymi zróżnicowane geoekosystemy Polski. Wymogi te pozwala stopniowo spełniać pozyskiwana przez Stacje Bazowe nowoczesna, standardowa aparatura, jednolite metodyki pomiarowe i analityczne oraz tematyczne szkolenia osób zaangażowanych w realizację programu ZMŚP.

Kompleksowe badania środowiska dostarczają nie tylko danych ilościowych o stanie wybranych geoekosystemów Polski, ale także pozwalają na zidentyfikowanie wpływu czynników tak zewnętrznych, jak i wewnętrznych na stan całego badanego systemu a nie tylko na pojedyncze jego elementy czy subsystemy. Badania prowadzone w roku hydrologicznym 2000 w Stacjach Bazowych ZMŚP (ryc. 1) odzwierciedlają stan aktualny geoekosystemów położonych w różnych częściach Polski oraz wskazują na główne kierunki zagrożeń środowiska zlewni w skali lokalnej i regionalnej. Wyniki badań z roku 2000 są kontynuacją obserwacji monitoringowych z lat ubiegłych (Kolander 1999, Mazurek, Zwoliński 2000, Zwoliński 1997).

Ryc. 1. Lokalizacja Stacji Bazowych ZMŚP

Wśród zlewni badawczych ZMŚP są zlewnie górnej Parsęty, Czarnej Hańczy i jeziora Łękuk, które stanowią geoekosystemy młodoglacjalne w niewielkim stopniu przekształcone antropogenicznie. Szczególną uwagę zwraca Stacja Bazowa Puszcza Borecka (ryc. 1), gdzie przy braku większych lokalnych źródeł zanieczyszczeń, badania jakości powietrza i wód docierających do podłoża zlewni dostarczają informacji na temat dostawy i depozycji składników będących efektem transportu transgranicznego (Żarska i in. 1998). Zlewnia Strugi Toruńskiej reprezentuje bezleśny, młodoglacjalny geoekosystem przeobrażony rolniczo, ciągle narażony na zanieczyszczenia rolnicze i zanieczyszczenia powietrza emitowane przez zakłady produkcyjne Torunia i Chełmży (Wójcik 1998). Badana część zlewni Kanału Olszowieckiego w Puszczy Kampinoskiej, położona w pasie rzeźby staroglacjalnej, stanowi ekosystem bagienno-łąkowy w różnych fazach naturalnej sukcesji. Obszar ten znajduje się pod wpływem zanieczyszczeń atmosferycznych z Warszawy oraz zanieczyszczeń pochodzenia rolniczego z Równiny Błońskiej (Wierzbicki 1998). Stacja Bazowa Św. Krzyż obejmuje badaniami zlewnię leśno-rolniczą I rzędu, w masywie Łysogór (Jóźwiak 2000). Zlewnia ta położona w obrębie Świętokrzyskiego Parku Narodowego, pozostaje w strefie oddziaływania lokalnych, jak i ponadregionalnych, emisji przemysłowych co spowodowało niekorzystne zmiany w ekosystemach leśnych, m.in. w drzewostanach jodłowych. Zlewnia Bystrzanki reprezentuje geoekosystem fliszowy o warunkach przyrodniczych charakterystycznych dla gór niskich i pogórzy, narażony na zanieczyszczenia transgraniczne ze Słowacji, a obecnie w mniejszym stopniu z pobliskich Gorlic (Gil, Bochenek 1998).

Zakres pomiarowy ZMŚP w roku 2000 dotyczył parametrów meteorologicznych, chemizmu powietrza, chemizmu opadów atmosferycznych i wód krążących w lesie, chemizmu roztworów glebowych, wód gruntowych i powierzchniowych, gleb, flory, struktury i dynamiki szaty roślinnej i fauny bezkręgowców. Na rok hydrologiczny 2000 przypada przerwa w badaniach w programach pomiarowych D1: Metale ciężkie w porostach i M1: Epifity nadrzewne, realizowanych w Stacji Bazowej Wigry. Celem pracy jest wskazania wybranych wyników badań monitoringowych w roku hydrologicznym 2000 dokumentujących stan środowiska w Stacjach Bazowych ZMŚP. Opracowanie zostało wykonane w oparciu o roczne raporty Stacji Bazowych ZMŚP (Bochenek 2001, Jóźwiak, Kowalkowski, Kozłowski 2001, Kostrzewski 2001, Krzysztofiak 2001, Śnieżek 2001, Wójcik 2001, Wierzbicki 2001).


Spis treści:

Stan geoekosystemÓw Polski
w roku 2000

Małgorzata Mazurek & Zbigniew Zwoliński

Instytut Badań Czwartorzędu i Geoekologii
Uniwersytet im. A. Mickiewicza
Fredry 10, 61-701 Poznań
M.Mazurek@e-mail & Zb.Zwoliński@e-mail

Wprowadzenie
P
r
o
g
r
a
m
y

p
o
m
i
a
r
o
w
e
A1: meteorologia
B1: chemizm powietrza atmosferycznego
C1: chemizm opadów atmosferycznych
C2: chemizm opadu podokapowego
C3: chemizm spływu po pniach
E1: gleby
F1: chemizm roztworów glebowych
F2: wody gruntowe
H1: wody powierzchniowe - rzeki
H2: wody powierzchniowe - jeziora
J1: flora i roślinność zlewni reprezentatywnej
J2: struktura i dynamika szaty roślinnej
O1: fauna bezkręgowa
Podsumowanie
Literatura


Cytowanie: Mazurek, M., Zwoliński, Zb., 2001. Stan geoekosystemów Polski w roku 2000. [Online] http://main.amu.edu.pl/~zmsp/stan00/stan2000.html, Instytut Badań Czwartorzędu i Geoekologii UAM, Poznań, [dd.mm.rrrr - data odwiedzenia strony]


Strona główna programu ZMŚP w Polsce; e-mail