Małgorzata Mazurek & Zbigniew Zwoliński

Instytut Badań Czwartorzędu i Geoekologii
Uniwersytet im. A. Mickiewicza
Fredry 10, 61-701 Poznań
M.Mazurek@e-mail & Zb.Zwoliński@e-mail

Stan geoekosystemÓw Polski
w roku 2000

Program pomiarowy F1: chemizm roztworów glebowych

Obieg wody w zlewniach badawczych kontrolowany jest przez badania wielkości opadu, spływu śródglebowego, zmienności poziomu wód gruntowych i odpływu rzecznego. Wielkość spływu śródglebowego badana jest w Stacji Bazowej Szymbark. W ciągu roku całego roku poprzez spływ śródpokrywowy odprowadzone zostało 109,2 mm wody. Jest to wartość ponad 2-krotnie przekraczająca średnią wieloletnią (1969-1990) wynoszącą 54 mm. Rozkład tego procesu między półrocze zimowe i letnie w wieloleciu jest równomierny, lecz w minionym roku wskaźnik spływu w okresie XI-IV wyniósł 89% rocznej sumy. Spływ śródglebowy wystąpił w efekcie kilku-lub kilkunastodniowych okresów opadów rozlewnych lub roztopów, podczas braku zmarzliny w półroczu zimowym roku hydrologicznego 2000. Największe miesięczne rozmiary tego procesu wystąpiły w lutym (35,2 mm), nieco niższe w dwu następnych miesiącach: 27,0 mm i 19,4 mm.

Ryc. 14. Rozkład przewodności elektrolitycznej w roztworze glebowym w roku hydrologicznym 2000, zlewnia jeziora Czarnego, Stacja Bazowa Storkowo

Monitoring roztworów glebowych prowadzono w Stacjach Bazowych w Storkowie i Szymbarku (spływ śródpokrywowy). Właściwości roztworów glebowych z roku 2000 pozwalają potwierdzić wcześniejsze wnioski, iż skład chemiczny wód glebowych kształtuje się pod wpływem opadów atmosferycznych, składu mineralnego podłoża, tempa krążenia wód w glebie oraz rzeźby i pokrycia terenu. Badania w zlewni górnej Parsęty prowadzone są na powierzchni testowej gdzie oznacza się również opad podokapowy i spływ po pniach drzew. Pokrywa glebowa na powierzchni testowej wykształcona jest na osadach piasków różnoziarnistych pochodzenia fluwioglacjalnego. Chemizm roztworów glebowych badano na trzech głębokościach: 30, 60 i 120 cm p.p.t.

Wyniki otrzymywane w programie badań roztworów glebowych potwierdzają obserwowaną prawidłowość wzrostu pH wraz z głębokością profilu glebowego. W zlewni górnej Parsęty w roku hydrologicznym 2000 wartość pH kształtowała się na poziomie od 4,38 na głębokości 30 cm do 4,90 jednostek pH w poziomie skały macierzystej (na głębokości 120 cm). Najniższy poziom kwasowości obserwowano w miesiącach zimowych. Wartości przewodności elektrolitycznej kształtowały się na poziomie od 88,12 uScm-1 na głębokości 30 cm do 62,88 i 64,42 uScm-1 na poziomie 60 i 120 cm (ryc. 14).

Ryc. 15. Średnie miesięczne stężenia jonów Cj w wodach spływu śródglebowego na stoku doświadczalnym w Stacji Bazowej Szymbark w roku hydrologicznym 2000

Brak zbuforowania badanych roztworów glebowych wskazuje, że podstawowe procesy wietrzenia chemicznego i ługowania oraz zobojętnienia kwaśnych wód opadowych, zachodzą poniżej profilu glebowego, a o ich charakterze i natężeniu decydują przede wszystkim właściwości fizykochemiczne osadów podłoża, a także tempo krążenia wód.

Odczyn wody ze spływu śródpokrywowego w Szymbarku w porównaniu z odczynem opadów atmosferycznych był wyższy, lekko kwaśny (pH od 6,06 do 6,29), co wynika ze stosunkowo płytkiego krążenia wody (warstwa gleby o miąższości 1 m), czasu infiltracji i ilości dostępnych związków chemicznych. Średnia miesięczna mineralizacja ogólna wody wyrażona przewodnictwem elektrolitycznym kształtowała się w granicach 44-87 uScm-1. Woda spływu śródglebowego reprezentuje typ hydrochemiczny siarczanowo-wapniowy (średnie roczne stężenia obydwu jonów 0,62-0,63 mvaldm-3, ryc. 15). Taki skład świadczy o wpływie nie tylko jonów podłoża (wietrzenie skał fliszowych), lecz również gospodarki rolnej prowadzonej na poletku.


Spis treści:

Stan geoekosystemÓw Polski
w roku 2000

Małgorzata Mazurek & Zbigniew Zwoliński

Instytut Badań Czwartorzędu i Geoekologii
Uniwersytet im. A. Mickiewicza
Fredry 10, 61-701 Poznań
M.Mazurek@e-mail & Zb.Zwoliński@e-mail

Wprowadzenie
P
r
o
g
r
a
m
y

p
o
m
i
a
r
o
w
e
A1: meteorologia
B1: chemizm powietrza atmosferycznego
C1: chemizm opadów atmosferycznych
C2: chemizm opadu podokapowego
C3: chemizm spływu po pniach
E1: gleby
F1: chemizm roztworów glebowych
F2: wody gruntowe
H1: wody powierzchniowe - rzeki
H2: wody powierzchniowe - jeziora
J1: flora i roślinność zlewni reprezentatywnej
J2: struktura i dynamika szaty roślinnej
O1: fauna bezkręgowa
Podsumowanie
Literatura


Cytowanie: Mazurek, M., Zwoliński, Zb., 2001. Stan geoekosystemów Polski w roku 2000. [Online] http://main.amu.edu.pl/~zmsp/stan00/stan2000.html, Instytut Badań Czwartorzędu i Geoekologii UAM, Poznań, [dd.mm.rrrr - data odwiedzenia strony]


Strona główna programu ZMŚP w Polsce; e-mail