Małgorzata Mazurek & Zbigniew Zwoliński

Instytut Badań Czwartorzędu i Geoekologii
Uniwersytet im. A. Mickiewicza
Fredry 10, 61-701 Poznań
M.Mazurek@e-mail & Zb.Zwoliński@e-mail

Stan geoekosystemÓw Polski
w roku 2000

Program pomiarowy E1: gleby

W ramach programu E1: gleby wytypowano i skartowano cztery glebowe powierzchnie testowe na terenie zlewni Chwalimskiego Potoku w Storkowie, na terenie Puszczy Boreckiej w Diablej Górze, w zlewni Czarnej Hańczy w Wigrach oraz w zlewni Strugi Toruńskiej w Koniczynce (tab. 1). Prace zostały przeprowadzone przez specjalistów ZMŚP: prof. dr hab. J. Marcinka i dr J. Komisarek z Akademii Rolniczej w Poznaniu. Częstotliwość realizacji programu pomiarowego gleb ze względu na niewielkie tempo zmian zachodzących w profilu glebowym została określona na poziomie cykli pięcioletnich. Wybrane powierzchnie testowe do badań gleboznawczych w ZMŚP charakteryzują się znacznym zróżnicowaniem właściwości fizyko-chemicznych w obrębie tego samego typu gleb: gleb płowych. Powierzchnie glebowe różnią się między sobą budową profili glebowych, aktualnymi procesami glebowymi, jak i rytmem uwilgotnienia (tab. 1).

Tabela 1. Charakterystyka badanych powierzchni glebowych w ramach ZMŚP

Cecha Storkowo, zlewnia Chwalimskiego Potoku Puszcza Borecka, zlewnia jeziora Łękuk Wigry, zlewnia Czarnej Hańczy Koniczynka, zlewnia Toruńskiej Strugi
typ gleby gleby płowe zaciekowe, gruntowo-glejowe gleby płowe zaciekowe opadowo-glejowe gleby płowe (z)bielicowane gleby płowe opadowo-glejowe
gatunek gleb piaski gliniaste płytkie do średnio głębokich zalęgające na glinach piaszczystych lub glinach lekkich piaski gliniaste płytkie do średnio głębokich zalegające na glinach lekkich lub średnich piaski gliniaste lub słabogliniaste, płytkie do średnio głębokich, zalęgające na piaskach szkieletowych glina lekka silnie
warunki drenażu dostateczne do dobrych dobre nadmierne średnio dobre
ekspozycja NW SE SW SW
użytkowanie terenu użytek zielony kompleks leśny kompleks leśny użytkowanie rolnicze
pH w H20 5,31 4,54 4,58 6,48
pH w KCl 4,28 3,70 3,61 5,45
C. org. [g kg-1] 16,07 16,90 27,8 8,13

Oprócz badań w cyklu pięcioletnim, w Koniczynce realizowane są przez Ośrodek Badawczy Biologii Stosowanej UMK jednoroczne cykle badań wilgotności gleb, pH gleby, zawartości próchnicy i węgla. Ponadto w 2000 r. w ramach ZMŚP realizowano badania dotyczące morfologii i wybranych właściwości czarnych ziem, zajmujących największy obszar (50,5%) w obrębie zlewni reprezentatywnej.

Gleby w zlewni Strugi Toruńskiej (Koniczynka) pod względem morfologii i właściwościach wykazują szereg cech charakterystycznych spowodowanych ich intensywnym użytkowaniem rolniczym, które doprowadziło do znacznej homogenizacji poziomu akumulacyjno-próchnicznego w porównaniu z powierzchniami w Storkowie i Diablej Górze. Badania gleboznawcze wykazały obecność próchnicznego poziomu płużnego Ap utworzonego przez wymieszanie podczas orki i innych zabiegów agrotechnicznych poziomów A i Eet gleby pierwotnej, o miąższości uzależnionej od głębokości przeprowadzanych zabiegów agrotechnicznych. Prowadzi to do dużego zagęszczenia materiału glebowego w całym profilu, wysokiego pH powierzchniowych poziomów glebowych. Brak systematycznego nawożenia organicznego powoduje niską zawartość glebowej materii organicznej.

W ramach prac nad Operatem Ochrony Wigierskiego Parku Narodowego w roku 2000 wykonano dla zlewni reprezentatywnej Czarnej Hańczy mapę gatunków i podtypów gleb. Zlewnię charakteryzuje mozaikowaty układ gleb autogenicznych, hydrogenicznych i litogenicznych wynikający z ukształtowania terenu i zróżnicowania warunków litologicznych i wodnych (tab. 2).

Tabela 2. Systematyka gleb występujących na terenie zlewni reprezentatywnej Stacji Bazowej Wigry

Dział: GLEBY LITOGENICZNE
Rząd: GLEBY WAPNIOWCOWE O RÓŻNYM STOPNIU ROZWOJU
Typ: Pararędziny
Podtyp: Pararędziny brunatne
Dział: GLEBY AUTOGENICZNE
Rząd: GLEBY BRUNATNOZIEMNE
Typ: Gleby brunatne właściwe
Podtyp: Gleby brunatne typowe
Typ: Gleby płowe
Podtyp: Gleby płowe typowe
  Gleby płowe zbrunatniałe
Rząd: GLEBY BIELICOZIEMNE
Typ: Gleby rdzawe
Podtyp: Gleby rdzawe właściwe
  Gleby brunatno - rdzawe
Dział: GLEBY HYDROGENICZNE
Rząd: GLEBY BAGIENNE
Typ: Gleby torfowe
Podtyp: Gleby torfowe torfowisk niskich
  Gleby torfowe torfowisk przejściowych
  Gleby torfowe torfowisk wysokich
Rząd: GLEBY POBAGIENNE
Typ: Gleby murszowe
Podtyp: Gleby torfowo-murszowe


Spis treści:

Stan geoekosystemÓw Polski
w roku 2000

Małgorzata Mazurek & Zbigniew Zwoliński

Instytut Badań Czwartorzędu i Geoekologii
Uniwersytet im. A. Mickiewicza
Fredry 10, 61-701 Poznań
M.Mazurek@e-mail & Zb.Zwoliński@e-mail

Wprowadzenie
P
r
o
g
r
a
m
y

p
o
m
i
a
r
o
w
e
A1: meteorologia
B1: chemizm powietrza atmosferycznego
C1: chemizm opadów atmosferycznych
C2: chemizm opadu podokapowego
C3: chemizm spływu po pniach
E1: gleby
F1: chemizm roztworów glebowych
F2: wody gruntowe
H1: wody powierzchniowe - rzeki
H2: wody powierzchniowe - jeziora
J1: flora i roślinność zlewni reprezentatywnej
J2: struktura i dynamika szaty roślinnej
O1: fauna bezkręgowa
Podsumowanie
Literatura


Cytowanie: Mazurek, M., Zwoliński, Zb., 2001. Stan geoekosystemów Polski w roku 2000. [Online] http://main.amu.edu.pl/~zmsp/stan00/stan2000.html, Instytut Badań Czwartorzędu i Geoekologii UAM, Poznań, [dd.mm.rrrr - data odwiedzenia strony]


Strona główna programu ZMŚP w Polsce; e-mail