Załącznik 12. Zestawienie wybranych metodyk terenowych i analitycznych zalecanych w programie ZMŚP

 

Tab. 1. Metody stosowane w badaniach chemizmu gleb (program pomiarowy E1).

PARAMETR:

Metoda podstawowa

Norma

Literatura:

Zalecany sprzęt/aparatura

Metoda analityczna

Analityka gleb i osadów

 

Odczyn (pH)

potencjometryczna

ISO 10390

SSLS, met. 8Cla, 8Clf, 8Clg

pH-metr z elektrodą

zespoloną

pH w susp. H2O, 1M KCl,

0,01 M CaCl2

Kwasowość wymienna

miareczkowo

 

SSLS, met. 6H3a, Mann. Integr Monit (1993)

 

 

Kwasowość wymienna

całkowita

miareczkowo

 

SSLS, met. 6H3a

 

 

Kationowa pojemność wymienna efektywna

suma wymiennych kationów zasadowych (Ca+Mg+k+na+) + kwasowość wymienna

 

Kationowa pojemność wymienna

potencjalna

suma wymiennych kationów zasadowych (Ca+Mg+K+Na) + całkowita kwasowość wymienna

 

Nasycenie kompleksu sorpcyjnego zasadami

V = (Ca2++Mg2++K++Na+)*100/kationowa pojemność wymienna efektywna

 

Glin wymienny

wyciąg rozt. 1M KCl

 

SSLS, met. 6G9 i 6G9b

AAS

Met. Sokolowa

 

Wymienne kationy zasadowe (Ca+Mg+K+Na)

0,1 M BaCl2 w

trójetyloaminie pH=8,2

 

SSLS, met. 5A5, 5A3a

AAS lub ICP, AES

 

Siarka całkowita

j.w.

 

 

Man. Integr. Monit. E.R. 5,

j.w.

Ostrowska i in. met. 42

Azot całkowity

met. Kjeldahla

 

Ostrowska i in. (1991) met. 18, SSLS met. 6B1a

zestaw destylacyjny

 

Węgiel organiczny całkowity

Walkley-Black

Page (1982) met. 29-3.5.2

 

SSLS, met. 6A

 

Man. Intern. Monit

Amorficzne tlenki żelaza

met. Tamma w mod.

Schwertmanna (1964)

 

SSLS, met. 6C6

AAS, Varian

 

Wolne tlenki żelaza

met. Mehra-Jacksona

 

 

SSLS, met. 6C3

j.w.

 

Arsen całkowity As

Met. AAS

 

Page (1982), met.23-4

j.w.

 

 

Kadm Cd

Met. AAS

 

Ostrowska i in. (1991),

met.38

j.w.

 

Chrom Cr

Met. AAS

 

Ostrowska i in. (1991).

met. 39

j.w.

Page (1982), met. 20-3

Miedź Cu

AAS (ASA)

 

Ostrowska i in. (1991), met. 34,

Page (1982), met. 19-2

Spektrofotometr AA,

 Varian (AAS)

 

Żelazo Fe

j.w.

 

Ostrowska i in. (1991), met. 31, Page (1982), met. 17-2.3.4

j.w.

 

Rtęć Hg

"

 

Page (1982), met. 22-2

 

j.w.

 

Nikiel Ni

"

 

Ostrowska i in. (1991), met. 36 Page (1982), met. 19-2

j.w.

 

Ołów Pb

"

 

Page (1982), met. 21-4

j.w.

 

 

Cynk Zn

"

 

Page (1982), met. 19-2

j.w.

 

 

Mangan Mn

"

 

Page (1982), met. 19-2

j.w.

 

 

Węglany

gazometryczna metoda

Scheiblera

 

Ostrowska i in. (1991), met. 5

Aparat Scheiblera

Page (1982), met. 11.2.1-2

Przewodność elektrolityczna wyciągu z pasty nasyconej

konduktometryczna

 

Page (1982), met. 10-2

Konduktometr

Richards (1954), met. 3a.4.5

Skład granulometryczny

met. areometryczna

Prószyńskiego

 

Lityński i in. (1962), met. str.

10

Areometr Prószyńskiego

 

Gęstość stałej fazy gleby ps

met. piktometryczna

 

 

Klute i in. (1986), met. 14-3

Piktometry glebowe

 

Gęstość objętościowa gleby suchej pc

met. cylindrów

 

Klute i in. (1986), met. 13-2

Cylindry o V 100 cm3

Ostrowska i in. (1991),

met. 4

Parametry infiltracji (Io, iu, ii, i)

metoda podwójnych cylindrów

 

Klute i in. (1986), met. 32-34

Marcinek, Komisarek (1990)

Infiltrometry o różnej

średnicy

Marcinek, Komisarek

(1990)

Parametry perkolacji (Io, iu, ii, i)

 

j.w.

 

j.w.

j.w.

j.w.

Przewodność hydrauliczna [K()]

 

 

 

Klute i in. (1986), met. 30 i 31

 

 

Krzywe wodnej retencyjności gleb [()]

 

ISO/TC 190?sc5

Klute i in. (1986), met. 26;

ISO/TC-190/SC 5

Komory ciœnieniowe,

kapilarometry

 

Aktualna wilgotnoœć gleby

met. susz.-wagowa

 

 

Ostrowska i in. (1991) met. 2

suszarka, waga techniczna

 

 

Tab. 2. Zestawienie wybranych metodyk pomiarów wód powierzchniowych - rzeki i jeziora (programy H1 i H2)

Lp

Parametr mierzony

Podstawa metod pomiaru

Norma

Zalecana aparatura pomiarowa (producent)

Alternatywna metoda pomiaru

Liczba pomiarów w roku

 

 

 

 

 

 

 

rzeki

jeziora

1

Stan wody H

łata wodowskazowa z limnografem analogowym

wytyczne IMGW

LPU-10 lub KB-2 WZS "Zootechnika" Kraków

łata + limnograf z zapisem cyfrowym, przelew pomiarowy o szerokiej koronie

rejestracja

4-6

2

Przepływ wody QH[Q dla H z Q=f(H)]

 

wytyczne IMGW

obliczony dla danego H z krzywej konsumcyjnej Q=f(H)

 

24*365

(dt=1h)

 

3

Temperatura wody T

czujnik temperatury wody z konduktometrem /pH metrem

wytyczne IMGW

konduktometr/pH-metr Slandi...

rejestracja

termometr rtęciowy, termograf

365

4-6

4

Przepływ wody Q (pomiar prędkości)

młynek hydrometrycz-ny

wytyczne IMGW

A.OTT, SEBA, Hega-1, Hega-2 Niemcy, Polska

 

12

 

5

Głębokość koryta rzecznego, batymetria jeziora

sondowanie utrwalonego przekroju poprzecznego

wytyczne IMGW

sonda hydrometry-czna

 

12

 

6

Zawiesina

metoda wagowa

 

 

 

365

4-6

 

Tab.3. Wybrane metodyki pomiarów i analiz hydrobiologicznych (programy I1 i I2).

PARAMETR

Metoda podstawowa

Norma - literatura

Zalecany sprzęt/aparatura (producent)

Metoda alternatywna

Liczebność i skład gatunkowy planktonu i bentosu

analiza

makroskopowa

Gudes to the identification of the microinvertebrates of the continental waters of world. H. Dumont 1993

Aparat do pobierania prób wody (batometr) TOŃ 2

 

Biomasa bentosu

analiza wagowa

różne klucze do oznaczania poszczególnych grup systematycznych

Aparat rurowy typu Kajaka

 

Chlorofil a

Nusch'a

Nusch E. Comparison of different chlorophyll and phaes pigment determination. Arch. Hydrobiol. 14: 14-36..

 

 

Produkcja pierwotna

(globalna)

metoda tlenowa

 

Zestaw jasnych i ciemnych butelek

C14

Respiracja

metoda Warburga

 

Respiratory różnego typu

 

Makrofity -skład gatunkowy i liczebność

analiza makroskopowa

 

Lupy specjalistyczne

 

 

Tab.4. Zalecane metodyki analizy roztworów wodnych.

Zestawione w tabeli metody odnoszą się zarówno do analiz prób wody (opadowej, z pokrywy śnieżnej, opadu pookapowego, spływu po pniach, glebowej, z poziomu wód gruntowych, z rzek i jezior), jak i tych analiz gleb i materiału organicznego, w których próbki przeprowadza się do roztworu.

Parametr

Metoda podstawowa

Norma - literatura

Metody alternatywne

Norma - literatura

przewodnictwo elektrolityczne właściwe

konduktometrycznie

w tem. odniesienia 25°C

patrz rozdział 14.1

oscylometrycznie

 

odczyn

potencjometrycznie

w tem. odniesienia 25°C

patrz rozdział 14.2

 

 

zasadowość

miareczkowo z fenoloftaleiną i oranżem metylowym

patrz rozdział 14.3

 

 

tlen rozpuszczony

metoda Winklera

PN-72/C-04545

potencjometrycznie z sondą tlenową

PN-72/C-04545.08

BZT5

metoda Winklera

PN-74/C-04578

 

 

węgiel organiczny rozpuszczony

analizator węgla

 

 

 

siarczany (siarka siarczanowa)

wagowo z chlorkiem baru, m. nefelometryczna

PN-79/C-04566.10

PN-74/C-04566.09

chromatografia jonowa

 

azot azotanowy

kolorymetrycznie z salicylanem sodowym

PN-82/C-04576.08

chromatografia jonowa

 

azot amonowy

potencjometrycznie z elektrodą amonową

PN-80/C-04576.03

kolorymetrycznie m. Nesslera

patrz rozdział 14.4

fosfor rozpuszczony

kolorymetrycznie z błękitem molibdenowym

PN-73/C-04537.02

chromatografia jonowa

 

fosfor ogólny

kolorymetrycznie z błękitem molibdenowym

PN-91/C-04537.09

chromatografia jonowa

 

chlorki

miareczkowo - metoda Mohra

PN-75/C-04617

potencjometrycznie z elektrodą chlorkową, chromatografia jonowa

 

sód

ASA

 

fotometria płomieniowa

 

potas

ASA

 

fotometria płomieniowa

 

wapń

ASA

 

miareczkowo z wersenianem

PN-74/C-04551

magnez

ASA

 

miareczkowo z wersenianem

patrz rozdział 14.5 (PN 72/C-04554)

żelazo

ASA

 

kolorymetrycznie z fenantroliną

PN-73/C-04586

mangan

ASA

 

 

 

glin

ASA

 

 

 

rtęć

ASA

 

 

 

arsen

ASA

 

 

 

kadm

ASA

 

 

 

miedż

ASA

 

 

 

cynk

ASA

 

 

 

ołów

ASA

 

 

 

nikiel

ASA

 

 

 

chrom

ASA

 

 

 

molibden

ASA

 

 

 

krzemionka

kolorymetrycznie z molibdenianem amonowym

patrz rozdział 14.6

 

 

Fenole

kolorymetrycznie z 4-aminoantypiryną

 

chromatografia gazowa