Przedmowa

 

Zintegrowany Monitoring ¦rodowiska Przyrodniczego (ZM¦P) funkcjonuje w ramach Państwowego Monitoringu ¦rodowiska, a jego zadaniem w odróżnieniu od monitoringów specjalistycznych jest prowadzenie obserwacji możliwie jak największej liczby elementów ¶rodowiska przyrodniczego, w oparciu o planowe, zorganizowane badania stacjonarne. Celem ZM¦P jest dostarczenie danych do okre¶lania aktualnego stanu ¶rodowiska oraz w oparciu o wieloletnie cykle obserwacyjne, przedstawienie krótko i długookresowych przemian ¶rodowiska w warunkach zmian klimatu i narastaj±cej antropopresji. Uzyskane wyniki z prowadzonych obserwacji stanowi± podstawę do sporz±dzenia prognoz krótko i długoterminowych rozwoju ¶rodowiska przyrodniczego oraz przedstawienia kierunków zagrożeń i sposobów ich przeciwdziałania.

Program ZM¦P jest programem monitoringu funkcjonowania geoekosystemów (krajobrazów), służy zachowaniu struktury krajobrazowej Polski. Pod względem metodologicznym program ZM¦P opiera się na koncepcji funkcjonowania systemu, realizuje założenia zachowania geo i bioróżnorodno¶ci całego kraju. Podstawowym obiektem badań w ZM¦P jest zlewnia rzeczna (jeziorna), w zasięgu której zlokalizowane s± testowe powierzchnie badawcze, ujmuj±ce możliwie wszystkie typy ekosystemów badanego krajobrazu.

Podstaw± realizacji programu ZM¦P jest dobrze zorganizowany system pomiarowy w Stacjach Bazowych oraz sprawny system informatyczny. Docelowo Stacje Bazowe winny być zlokalizowane na obszarach reprzentuj±cych przez podstawowe typy krajobrazów naszego kraju. Chodzi bowiem o stał± informację dotycz±c± stanu ¶rodowiska i struktury krajobrazowej Polski. Stabilno¶ć funkcjonowania Stacji Bazowych to niezbędny warunek prowadzenia studiów modelowych i symulacyjnych ¶rodowiska przyrodniczego Polski. Stacje Bazowe winny gwarantować uzyskanie wieloletnich serii obserwacyjnych. Dlatego między innymi planowano organizację Stacji Bazowych na terenie wszystkich Parków Narodowych. Zebrana informacja o ¶rodowisku przyrodniczym winna być szybko udostępniana do wykorzystania. W zwi±zku z tym istotn± spraw± jest organizacja systemu informatycznego, zabezpieczaj±cego przekazywanie, gromadzenie, przetwarzanie i udostępnianie danych.

Program ZM¦P w zakresie organizacji systemu pomiarowego i metod badań nawi±zuje do programu europejskiego Integrated Monitoring (International Co-operative Programme on Integrated Monitoring on Air Pollution Effects = ICP/IM).

W niniejszym opracowaniu zawarto podstawowe założenia metodologiczne i metodyczne programu ZM¦P.

Zamieszczone w niniejszej pracy materiały traktujemy jako wytyczne, które musz± być respektowane na Stacjach Bazowych ZM¦P.

Program ZM¦P jest programem otwartym, który realizuj± wszystkie Stacje Bazowe. Natomiast programy specjalne, prowadzone samodzielnie, wynikaj± ze specjalno¶ci naukowej instytucji kieruj±cej oraz z indywidualno¶ci przyrodniczej regionu. Przedstawiony program stwarza możliwo¶ć okre¶lenia zależno¶ci i współoddziaływań między poszczególnymi elementami ¶rodowiska przyrodniczego, w sposób dynamiczny ujmuje strukturę krajobrazow± Polski. Program ZM¦P winien być trwałym elementem struktury organizacyjnej Państwowego Monitoringu ¦rodowiska.