8. PROGRAMY POMIAROWE ZMŚP - wytyczne organizacji sieci pomiarowej

 

8.17. PROGRAM POMIAROWY K1: USZKODZENIA DRZEW I DRZEWOSTANÓW

 

CEL POMIARÓW:

Celem prowadzonych corocznie na małych poletkach powtarzalnych obserwacji jest szybsze uzyskanie wskaźnikowych informacji o zmianach zdrowotności drzewostanów i o ewentualnej potrzebie wykonania kartowania na całym obszarze monitorowanym.

 

ZALECANA METODYKA:

Do badań wybrać należy co najmniej 3 siedliska leśne charakterystyczne dla typowych na obszarze monitoringowym zbiorowisk roślinnych. Po zidentyfikowaniu dominującego w obrębie siedliska gatunku należy wybrać 20 osobników na powierzchni nie większej niż 1 ha (np. poletko koliste o promieniu ok. 50 m). Drzewa powinny być na stałe oznaczone w taki sposób, aby nie naruszyć (uszkodzić) pni.

Dla każdego z monitorowanych drzew należy uzyskać następujące dane: pierśnicę (średnicę na wys. 1,3 m), wysokość drzewa, wysokość i szerokość korony. Pomiary te winny być powtarzane co 5 lat.

Obserwacje zdrowotności organów asymilacyjnych wykonywać należy corocznie: w lipcu w przypadku gatunków zrzucających liście/igły, we wrześniu-październiku - iglastych. Najlepszą wiarygodność/powtarzalność wyników dają obserwacje wykonywane przez dwie dobrze przeszkolone osoby przy pełnym świetle słonecznym, używające lornetki i zmieniające punkt widzenia. Obaj obserwatorzy powinni uzyskać zbliżone wyniki.

Ocenę defoliacji i odbarwienia liści wykonuje się dla 10% klas biorąc jako 100% idealne, zdrowe drzewo całkowicie ulistnione. Ocena powinna być ograniczona do części korony eksponowanej na światło. Zalecane jest stosowanie fotograficznych albumów z "wzorcami", aby uniknąć zmian standardów oceny w czasie (Borecki, Keczyński 1992, Diagnosis and classification, Müller, Stierlin 1990).

Jeżeli dominujący gatunek należy do szpilkowych, należy policzyć ilość pozostałych na pędach roczników igieł i zanotować obecność wtórnych przyrostów igieł (patrz ryc. 8.17.1 i listę 1 poniżej) w górnej części korony (ryc. 8.17.2).

Jeżeli widoczne są wyraźne uszkodzenia drzew w miarę możliwości należy sklasyfikować przyczynę uszkodzeń (patrz lista 2 poniżej).

 

Rys. 8.17.1. Zróżnicowanie wtórnych przyrostów igieł na pędach świerka.

 

1. Klasyfikacja wtórnych przyrostów igieł

0

tylko normalne przyrosty

1

wtórnych przyrostów mniej niż normalnych

2

wtórnych przyrostów więcej niż normalnych

3

tylko wtórne przyrosty

 

2. Przyczyny uszkodzeń drzew

E

zgryzanie i spałowanie (jelenie i sarny)

R

uszkodzenia szyi korzeniowej i pędów (gryzonie)

I

owady

F

grzyby

B

butwienie (zgnilizny)

M

mechaniczne (wiatr, śnieg)

C

klimat (susza, przymrozki)

P

zanieczyszczenia powietrza, skażenia gleb

U

inne i nieznane

 

Ryc. 8.17.2. Roczniki igieł na gałęzi świerka.

 

PARAMETRY POMIAROWE:

program podstawowy

Parametr

Kod

Jednostka - dokładność

(ilość miejsc dziesiętnych)

Częstotliwość pomiarów

wtórne przyrosty igieł (drzewa iglaste)

SECS_

kod...................... 0-3

1/rok

Ilość roczników igieł (drzewa iglaste)

ANF_

[-]............................ 0

....

Defoliacja

DEFO_

%............................ 0

....

Przebarwienie

DISC_

%..............................

....

uszkodzone drzewa

DAM_(c)

c = kod przyczyny uszkodzenia

% wszystkich drzew................................ 0

....

pierśnica (średnica na wys. 1,3 m) pnia 

DBH_

cm........................... 1

1/5 lat

wysokość drzewa

HEIG_

m............................. 1

....

wysokość korony

HCROW_

m............................. 1

....

szerokość korony

WCROW_

m............................. 1

....

 

ZAPIS DANYCH W RAPORCIE:

Pierwsze dwie kolumny zawierają kod podprogramu. Kod medium (kolumny 12-19) określa gatunek drzewa (listę kodów drzew rodzimych gatunków zalecanych do obserwacji podano poniżej). "Skala" (kolumny 32-34) oznacza całkowitą ilość drzew, na których wykonywano obserwacje/pomiary. Defoliację, przebarwienia i pomiary morfometryczne drzew podaje się jako średnią z poletka dla poszczególnych gatunków; wtórne odrosty i ilość rocznych przyrostów igieł - jako wartość modalną dla poletka (oznaczenie typu danych - M). Parametr DAM_c podaje się jako odsetek uszkodzonych drzew w każdej klasie (c - oznaczenie przyczyny uszkodzeń). Miesiąc obserwacji wpisuje się w kolumny daty.

 

WYKAZ RODZIMYCH GATUNKÓW DRZEW ZALECANYCH DO OBSERWACJI W RAMACH ZMŚP:

 

Gatunki drzew iglastych:

Abies alba

[ABIE ALB]

jodła pospolita

Larix decidua

[LARI DEC]

modrzew europejski

Picea abies

[PICE ABI]

œwierk pospolity

Pinus sylvestris

[PINU SYL]

sosna pospolita

Gatunki drzew liściastych:

Acer campestre

[ACER CAM]

klon polny

Acer platanoides

[ACER PLA]

klon zwyczajny

Acer pseudoplatanus

[ACER PSE]

klon jawor

Alnus glutinosa

[ALNU GLU]

olsza czarna

Alnus incana

[ALNU INC]

olsza szara

Betula pendula

[BETU PEN]

brzoza brodawkowata

Carpinus betulus

[CARP BET]

grab pospolity

Fagus sylvatica

[FAGU SYL]

buk zwyczajny

Populus alba

[POPU ALB]

topola biała

Populus x canescens

[POPU CAN]

topola szara

Populus nigra

[POPU NIG]

topola czarna

Prunus padus

[PRUN PAD]

czeremcha zwyczajna

Quercus petrea

[QUER PET]

dąb bezszypułkowy

Quercus robur

[QUER ROB]

dąb szypułkowy

Tilia cordata

[TILI COR]

lipa drobnolistna

Tilia platyphyllos

[TILI PLA]

lipa szerokolistna

Ulmus carpinifolia

[ULMU CAR]

wiąz polny

Ulmus glabra

[ULMU GLA]

wiąz górski

Ulmus laevis

[ULMU LAE]

wiąz szypułkowy