8. PROGRAMY POMIAROWE ZMŚP - wytyczne organizacji sieci pomiarowej

 

8.15. PROGRAM POMIAROWY J1: FLORA I ROŚLINNOŚĆ ZLEWNI REPREZENTATYWNEJ

 

CEL POMIARÓW:

Program pomiarowy szaty roślinnej w ramach ZMŚP ma dwa zasadnicze cele:

.      bezpośrednią kontrolę stanu oraz dynamiki flory i roślinności,

.      pośrednią kontrolę i ocenę zmian zachodzących w obrębie podstawowych komponentów środowiska abiotycznego.

U podstaw monitoringu szaty roślinnej znajduje się szeroko rozumiana koncepcja bioindykacji, zgodnie z którą na podstawie zachowania organizmów żywych można wnioskować zarówno o stanie  biocenozy (autoindykacja), jak również o zmianie stosunków biotopowych (np. termo-, pedo-, hydroindykacja).

Znaczenie programu pomiarowego szaty roślinnej w ZMŚP wynika ze szczególnej roli tego składnika w funkcjonowaniu ekosystemów. Rośliny, dzięki zdolności do fotosyntezy, decydują o istnieniu wszelkich innych form życia organicznego, a ponadto są dostawcami wolnego tlenu i utrzymują na odpowiednim poziomie zawartość tego pierwiastka w atmosferze. Pozostają w silnym związku, mającym charakter sprzężenia zwrotnego, z takimi labilnymi komponentami ekosystemu jak zwierzęta, woda czy gleba. Wiernym odzwierciedleniem przestrzennej i czasowej zmienności  czynników abiotycznych są: skład gatunkowy, struktura i dynamika szaty roślinnej (flory i roślinności).

Program pomiarowy szaty roślinnej zróżnicowany jest w zależności od skali przestrzennej na dwa podprogramy: J1 - Flora i roślinność zlewni reprezentatywnej i J2 - Struktura i dynamika szaty roślinnej (powierzchnie stałe) (roz. 8.16).

 

ZALECANA METODYKA:

Celem podprogramu J1 jest najpierw pełne rozpoznanie różnorodności florystycznej i fitocenotycznej całego obszaru zlewni reprezentatywnej, a następnie okresowa kontrola (co 10-15 lat) składu i struktury szaty roślinnej. Jednocześnie, rozpoznanie takie jest niezbędne dla podjęcia ostatecznej decyzji w sprawie wyznaczenia stałych powierzchni pomiarowych (por. podprogram J2).

W ramach programu prowadzi się kartowania:

.      flory roślin naczyniowych (w wersji maksymalnej także innych grup systematycznych) - metodą kartogramu (Faliński 1990a);

.      zbiorowisk wchodzących w skład roślinności rzeczywistej - metodą topograficzną (Faliński 1990b);

.      aktualnej, naturalnej roślinności potencjalnej - metodą topograficzną (Faliński 1990b);

.      fitokompleksów krajobrazowych - metodą topograficzną (Faliński 1990b; Balcerkiewicz, Wojterska 1993).

Zaleca się, aby kartowania te powtarzane były co 10-15 lat.

Podstawy taksonomiczne i nazewnictwo gatunków (Mirek i in., npbl.). Podstawy syntaksonomii zbiorowisk roślinnych (Matuszkiewicz 1981).

W załączniku 19 podana jest instrukcja zbioru okazów roślin i ich konserwacji - przygotowanie zielnika.

Skala zasobności gatunku w polu podstawowym

1             populacja gatunku złożona z kilku do kilkunastu osobników (wyjątkowo, w przypadku niewielkich roślin jednorocznych może być liczniejsza, lecz mimo to   zajmuje znikomą powierzchnię pola podstawowego)

2             populacja gatunku złożona z kilkudziesięciu do kilkuset osobników

3             populacja gatunku liczy ponad tysiąc osobników (gatunki wyraźnie dominujące w polu podstawowym)

 

Skala pokrycia fitocenoz w polu podstawowym

Stopień pokrycia

% powierzchni pola podstawowego zajęty przez fitocenozę

1

< 5

2

5 - 25

3

26 - 50

4

51 -75

5

> 75

 

PARAMETRY POMIAROWE:

program podstawowy

Parametr

Kod

Jednostka - dokładność

(ilość miejsc dziesiętnych)

Częstotliwość pomiarów

częstość występowania (liczba wystąpień)

FREQ_S

[-]................... 1

1/10 - 15 lat

zasoby gatunku w polach podstawowych

RESS_U

kod.............. 1-3

....

zasoby gatunku na zajmowanych typach siedlisk

FREQH_S

kod.............. 1-3

....

częstość występowania zespołów i zbiorowisk roślinnych (liczba wystąpień)

FREQ_C

[-]................... 1

....

pokrycie  zespołu i zbiorowiska roślinnego w polach podstawowych

RESC_U

kod.............. 1-5

....

powierzchnia zajmowana przez zespół lub zbiorowisko roślinne

AREA_C

ha.................... 1

....

powierzchnia zajmowana przez fitokompleks

AREA_F

ha.................... 1

....

 

ZAPIS DANYCH W RAPORCIE:

Pierwsze dwie kolumny zawierają kod podprogramu. Kod medium (kolumny 12-19) określa gatunek rośliny (według kodów NCC - patrz załącznik 5), zespół lub zbiorowisko roślinne, bądź w końcu fitokompleks (kody tworzone samodzielnie według zasad podanych w załączniku 5). "Poziom" (kolumny 22-25) oznacza powierzchnię pola podstawowego podziału zlewni, "Skala" zaś (kolumny 32-34) - ogólną ilość skartowanych pełnych pól podstawowych. Dla parametrów AREA_  pola "Poziom" i "Skala" pozostają puste. Frekwencję określa się jako modę z danych uzyskanych z poszczególnych pól podstawowych - znacznik "M" w polu typu danych (kolumna 53). Rok i miesiąc obserwacji wpisuje się w kolumny daty.