8. PROGRAMY POMIAROWE ZMŚP - wytyczne organizacji sieci pomiarowej

 

8.12. PROGRAM POMIAROWY H2: WODY POWIERZCHNIOWE - JEZIORA

 

CEL POMIARÓW:

Chemizm wód jeziornych jest efektem  zintegrowanego oddziaływania  dopływu wód atmosferycznych, glebowych i gruntowych. Procesy limniczne takie jak sedymentacja, aktywność biochemiczna organizmów, mieszanie i zamarzanie wód także oddziaływują nań w istotnym stopniu. Retencja limniczna wpływa zatem znacząco na bilans wody i pierwiastków w zlewni. Jeziora są czasowym zbiornikiem retencyjnym, aktywnie jednak ze względu na swą hydrobiologiczną naturę, uczestniczącym w procesach obiegu energii i materii. Jeżeli w obrębie zlewni ZMŚP występuje jezioro musi być ze względu na wyżej wymienione przyczyny uwzględnione w programach monitoringowych.

Mierzona zmienność stanów wody jest wynikiem różnorodnego zasilania jezior, zarówno w krótkim, jak i długim horyzoncie czasowym. Stąd kilkuletni/wieloletni zbiór danych codziennych stanów wody pozwala na wyznaczenie zarówno stanów charakterystycznych - głównych i okresowych - które w pełni charakteryzują reżim hydrologiczny jeziora, jak również określenie tendencji zachodzących zmian (trendów).

 

ZALECANA METODYKA:

Pomiar stanów wody na jeziorach prowadzi się - analogicznie jak na rzekach - odpowiednio wybranych miejscach - posterunkach wodowskazowych - za pomocą urządzeń rejestrujących (limnigrafy, limnimetry) lub odczytów na łacie wodowskazowej przez obserwatora. Limnigrafy rejestrują wyniki pomiarów analogowo na taśmie papierowej, a limnimetry prowadzą rejestrację cyfrową w bloku pamięciu, tzw. data loggerze. Zarówno łaty wodowskazowe, jak i limnigrafy/limnimetry powinny być tak usytuowane, aby przy pomiarze wyeliminować między innymi wpływ falowania, zjawisk lodowych.

Rytm wahań stanów wody w jeziorach jest na tyle wolny, że wykonuje się zwykle jeden w ciągu doby odczyt z łaty wodowskazowej (6.00 GMT). Natomiast w przypadku jezior przepływowych o większej zmienności stanów wody można prowadzić ich rejestrację. Na niewielkich jeziorach nieprzepływowych i przepływowych (do 1000 ha powierzchni) - a tylko takie mogą być objęte programem pomiarowym ZMŚP - zwykle wystarczy jeden posterunek wodowskazowy.

Stały punkt poboru próbek wód jeziornych zlokalizowany winien być w najgłębszej części zbiornika, daleko od wpływów litoralu. Pomiary batymetryczne są często niezbędne, aby wybrać właściwą lokalizację.

Próbki pobiera się w profilu pionowym na głębokościach 0,5 m (lub 1 m), 3 m, 5 m, połowie głębokości do dna i 1 m nad dnem, 2 do 6 razy w ciągu roku. Używać należy próbników wykonanych z niebarwionego teflonu, polipropylenu lub polietylenu (na przykład typu Limnos) opuszczanych i wydobywanych na linie.

Próbki przeznaczone do oznaczania rozpuszczonego węgla organicznego transportuje się i przechowuje w szklanych butelkach. Zalecenia dotyczące poboru, transportu i przechowywania próbek wody z cieków znajdują tutaj również zastosowanie.

Zestawienie wybranych metodyk pomiarów wód powierzchniowych - rzeki i jeziora (programy H1 i H2) znajduje się w tabeli 2 w załączniku 12. Metodyki laboratoryjne oznaczania właściwości fizykochemicznych próbek są analogiczne jak innych wód (opadowych, gruntowych itp., patrz tabela 4 w załączniku 12).

 

PARAMETRY POMIAROWE:

program podstawowy

Parametr

Kod

Jednostka - dokładność

(ilość miejsc dziesiętnych)

Częstotliwość pomiarów

stan wody

Q_

m n.p.m......... 2

4 lub 6/rok

temperatura wody

T_W

°C................. 1

....

przewodność elektrolityczna właściwa

CTY_

mS m-1........... 1

....

zawiesina

SUS_

mg dm-3......... 1

....

odczyn pH

PH_L25

pH................. 2

....

zasadowość

ALK_NTG

mg dm-3......... 2

....

sód Na

NA_

mg dm-3......... 1

....

potas K

K_

mg dm-3......... 1

....

wapń Ca

CA_

mg dm-3......... 1

....

magnez Mg

MG_

mg dm-3......... 1

....

azot azotanowy N-NO3

NO3N_

mg dm-3......... 2

....

azot amonowy N-NH4

NH4N_

mg dm-3......... 2

....

siarka siarczanowa S-SO4

SO4S_

mg dm-3......... 2

....

fosfor fosforanowy P-PO4

PO4P_

ug dm-3.......... 0

....

fosfor ogólny Pogól.

PTOT

ug dm-3.......... 0

....

chlorki Cl

CL_

mg dm-3......... 2

....

rozpuszczony węgiel organiczny RWO

COR_D

mg dm-3......... 1

....

BZT5

BZT5_

mg O2 dm-3...... 1

....

tlen rozpuszczony O2

O2_D

mg dm-3......... 1

....

program rozszerzony

Parametr

Kod

Jednostka - dokładność

(ilość miejsc dziesiętnych)

Częstotliwość pomiarów

krzemionka SiO2

SIO2_D

mg dm-3........... 1

4 lub 6/rok

glin ogólny Alogól.

AL_T

mg dm-3........... 2

....

glin ruchomy AlL

AL_L

mg dm-3........... 2

....

kadm Cd

CD_

ug dm-3............ 1

....

miedź Cu

CU_

ug dm-3............ 1

....

ołów Pb

PB_

ug dm-3............ 1

....

mangan Mn

MN_

ug dm-3............ 1

....

cynk Zn

ZN_

ug dm-3............ 1

....

nikiel Ni

NI_

ug dm-3............ 1

....

arsen As

AS_

ug dm-3............ 1

....

chrom Cr

CR_

ug dm-3............ 1

....

 

ZAPIS DANYCH W RAPORCIE:

Pierwsze dwie kolumny zawierają kod podprogramu. Kod medium pozostaje pusty. "Poziom" (kolumny 22-25) określa głębokość (w cm) pobrania próbki poniżej poziomu wody w cieku lub jeziorze. "Skala" (kolumny 32-34) oznacza ilość pojedynczych punktów poboru próbek. Wartości koncentracji (oprócz temperatury i przewodności - średnie arytmetyczne) w cieku podawane są jako średnie ważone tygodniowe lub miesięczne zależnie od przyjętej częstotliwości poboru próbek. Wartości koncentracji w jeziorze podawane są jako średnie arytmetyczne lub bez wskaźnika typu.