VIII Seminarium w Castel Gandolfo 8-10 sierpnia 1995 Nauka - Religia - Dzieje
"Co to znaczy realnie być...?"


Zbigniew Jacyna-Onyszkiewicz
Wydział Fizyki
Uniwersytet im.Adama Mickiewicza
w Poznaniu


ISTNIENIE A ŚWIADOMOŚĆ

One can doubt the ibility of establishing philosophical truth by the meds of physics, but it is surely not outside the compence of physicists to demonstrate that certain  tatements to have a philosophical validity do not. And sometimes these "negative" philosophical discoveries by physicists are no less important, no less revolutionary for philosophy than discoveries of recognized philophers.
                                    (F.London and E.Bauer)
 

Wstęp

Swoje niewątpliwe osiągnięcia fizyka zawdzięcza swoistemu samoograniczeniu polegającemu na zapoczątkowanym przez Kartezjusza oddzielaniu przedmiotu badań od świadomości podmiotu badającego oraz na tworzeniu teoretycznych struktur matematycznych, opisujących dane zjawisko. Wkroczenie jednak fizyki XX wieku na teren mikroświata skomplikowało tę sytuację. Badania fizyczne obiektów mikroskopowych (atomów, cząstek elementarnych itp) zdają się bowiem wskazywać, że ich aktualne istnienie zależy od świadomości obserwatora (patrz von Neumann, London, Bauer i inni [1-6]). Mało tego, fizyka kwantowa zdaje się sugerować, że świadomość nie jest epifenomenem, ale stanowi istotny składnik rzeczywistości (patrz
Dodatek A).
Problem istnienia jest domeną metafizyki, a świadomość domeną psychologii, nauki w jakimś przynajmniej stopniu przyrodniczej. Rysuje się paradoksalna sytuacja, w której fizyka, podstawowa nauka przyrodnicza, wkracza z jednej
strony na teren zarezerwowany dla metafizyki, a z drugiej na teren psychologii. Fizyka i metafizyka. Natura i poza naturą. W takim znaczeniu terminy te są zwykle używane przez przedstawicieli nauk przyrodniczych od czasów Kanta. Fizyka jest szczegółową nauką zajmującą się formułowaniem teorii, które mogą być weryfikowane przez obserwację lub eksperyment
ilościowy. Metafizyka, jako ogólna filozofia istnienia, zajmuje się zagadnieniami, które nie mogą być rozstrzygnięte za pomocą  eksprymentów naukowych. Fizycy szczycą się utrzymaniem tego rozróżnienia pomiędzy fizyką a metafizyką. Wydaje się jednak, że ścisły, dychotomiczny rozdział na fizykę i metafizykę nie jest dalej możliwy do utrzymania.
Fakt ten nie był znany filozofom poprzednich pokoleń i, jak sądzę, jest mało znany filozofom i psychologom współczesnym. Nie wykluczone więc, że jego uwzlędnienie rzuci nowe światło na fundamentalne zagadnienie dotyczące
relacji: istnienie a świadomość.
Zagadnienie to rozpatrzymy w ramach ogólnego modelu rzeczywistości. Model ten, z konieczności, jest modelem metafizyczno-fizycznym. Jego podstawowe hipotezy są natury metafizycznej, ale może on być sfalsyfikowany przez
eksperymenty fizyczne.
Max Planck, ojciec teorii kwantów, wyraził kiedyś opinię: "Dla wierzącego Bóg stoi na początku, dla fizyka zaś na końcu wszelkich dociekań". W tym wykładzie zaczniemy nasze dociekania od prawdy o Bogu. Wierzę, że ajcenniejszą prawdę o Bogu, nie do zdobycia w żaden inny sposób, objawił nam Jezus z Nazaretu. Stojąc przed Poncjuszem Piłatem Jezus powiedział "Ja się na to narodziłem i na to przyszedłem na świat, aby dać świadectwo prawdzie" (J 18,37). Prawda ta zawarta jest w trzech słowach: "Bóg jest miłością" (1J 4,8.16). Jezus zaświadczył o niej całym swoim życiem, licznymi cudami, okrutną i poniżającą męką, śmiercią na krzyżu, swoim zmartwychwstaniem oraz przez fakt zesłania Ducha Świętego. Wierzę, że
w blasku tej prawdy ujrzymy prostotę i piękno najgłębszego poziomu rzeczywistości. Z tego powodu przyjmuję ją jako podstawowy postulat proponowanego w tym wykładzie teocentrycznego modelu rzeczywistości.

  1. Teocentryczny model rzeczywistości
  2. Niektóre konsekwencje wynikające z proponowanego modelu
  3.Relacja pomiędzy istnieniem a świadomością

Dodatek A
Proces pomiaru kwantowego

Dodatek B
Opis procesu podejmowania decyzji
Dyskusja po referacie

Pełną treść referatu można znalećć w materiałach z seminarium wydanych przez Wydawnictwo Uniwersytetu Jagielońskiego


Z powrotem | Strona głowna | Modele Boga | Metakosmologia | Metacosmology
50 lat dyskusji Karola Wojtyły z fizykami
Matematyka a transcendencja | Istnienie a świadomość
Fizyka kwantowa a kwestia istnienia osobowego Boga