Syllabusy

Kognitywne teorie religii

Kognitywne teorie religii stanowią rezultat zastosowania osiągnięć kognitywistyki – wielodyscyplinarnej nauki o funkcjonowaniu systemu poznawczego – do wyjaśniania i interpretacji zjawisk religijnych. Kognitywne podejście do religii koncentruje się przede wszystkim na naturalnych (m. in. ewolucyjnych) podstawach religii poprzez tworzenie teorii genezy, struktury i kulturowej transmisji idei religijnych.

Wykład ma na celu prezentację podstawowych kognitywnych teorii religii i leżących u ich podstaw założeń, a także ich konsekwencji dla filozoficznego rozumienia religii. Do zagadnień szczegółowych należą: charakterystyka nauk kognitywnych (geneza, rozwój, podstawowe założenia); specyfika kognitywnego podejścia do religii; teza o naturalności religii; struktura idei religijnych - zasada minimalnej kontrintuicyjności (Pascal Boyer); teoria kompetencji rytualnej (Thomas Lawson, Robert McCauley); zasada poprawności teologicznej (Justin Barret), religia jako rodzaj antropomorfizmu (Stewart Guthrie); ewolucyjne podstawy religii – religia jako adaptacja i jako produkt uboczny adaptacji.

Literatura

1. Barrett J. L., Theological Correctness: Cognitive Constraint and the Study of Religion, “Method & Theory in the Study of Religion”, 11, 1999, s. 325-339.

2. Boyer P., I człowiek stworzył bogów…Jak powstała religia?, Warszawa 2005.

3. Boyer P., The Naturalness of Religious Ideas: A Cognitive Theory of Religion, Berkeley 1994.

4. Guthrie S. E., Faces in the Clouds: A New Theory of Religion, New York 1993.

5. McCauley R.N., Lawson R., Bringing Ritual to Mind. Psychological Foundations of Cultural Forms, Cambridge 2002.

6. Motak D., Religia w perspektywie antropologii kognitywnej, w: Religioznawstwo polskie XXI wieku, w: Z. Stachowski (red.), Religioznawstwo polskie w XXI wieku, Tyczyn 2005, s. 839-845.

7. Slone J. D., Theological Incorrectness, Oxford 2004.

8. Tremlin T., Minds and Gods. The Cognitive Foundations of Religion, New York 2006.

9. Whitehouse H., Modes of Religiosity: Towards A Cognitive Explanation of the Sociopolitical Dynamics of Religion, “Method & Theory in the Study of Religion”, 14, 2002, s. 293-315.