KONCENTRACJA RADONU W BUDYNKACH

A GRANICZNA DAWKA PROMIENIOWANIA JONIZUJĄCEGO

 Andrzej Pawuła, Instytut Geologii, Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu

           Sesja Naukowa "Radon w środowisku" Kraków 14 - 15. 06. 2000

Instytut Fizyki Jądrowej im. H. Niewodniczanskiego, Kraków

Streszczenie

            Według kryterium radiobiologicznego, zastosowanego w rządowym zarządzeniu z 1969 r. w sprawie największych dopuszczalnych dawek promieniowania jonizującego, dopuszczalną koncentrację radonu  Rn-222 w powietrzu określono na poziomie 37 Bq/m3.  W nowym zarządzeniu Prezesa PAA z 1988 r.  w sprawie dawek granicznych, dopuszczalną koncentrację radonu w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi, podniesiono  do poziomu 100 Bq/m3 (§ 10 ust.2).  Równocześnie w tym samym zarządzeniu określono dawkę graniczną ze wszystkich źródeł promieniowania jonizującego  na 1 mSv/rok. Powyższa dawka graniczna, wyrażona jako efektywny równoważnik dawki, dotyczy "osób zamieszkałych lub przebywających w ogólnie dostępnym otoczeniu źródeł promieniowania jonizującego, w tym również obiektu jądrowego, oraz narażonych wskutek skażeń promieniotwórczych środowiska (§ 9 ust.1). W 1995 roku podniesiono dopuszczalną koncentrację radonu w istniejących budynkach do 400 Bq/m3. Nie dość tego, w wypowiedziach przedstawicieli CLOR, powołujących się na publikację Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej w Wiedniu, stwierdza się: "średnie roczne stężenie radonu w pomieszczeniach mieszkalnych nie powinno przekraczać 600 Bq/m3". Czy należy więc oczekiwać kolejnej zmiany zarządzenia Prezesa PAA w kwestii dopuszczalnej koncentracji radonu w powietrzu budynków?

             Według danych PZH (K.Pachocki, Radon w środowisku, Warszawa, 1995), ekspozycja na radon w powietrzu, przy koncentracji 1 Bq  na 1 m3 powietrza, w czasie 1 godziny, powoduje otrzymanie przez osobę dorosłą efektywnego równoważnika dawki promieniowania jonizującego, na poziomie 9 nSv. Przy założeniu proporcji czasu ekspozycji na radon: 80% przebywanie w budynku i 20% na zewnątrz, oraz przyjmując dopuszczalną koncentrację radonu w istniejących budynkach 400 Bq/m3 i koncentrację radonu w powietrzu atmosferycznym na zewnątrz 10 Bq/m3, a także przyjmując ekwiwalentne stężenie równowagi (EEC) dla radonu wewnątrz budynków F=0,4 i na zewnątrz F=0,8,  roczny efektywny równoważnik dawki wynosi razem 10,22 mSv, czyli 10-cio krotnie więcej niż graniczna dawka określona w Zarządzeniu Prezesa PAA. W przypadku dzieci, które mają mniejszą masę ciała, otrzymana dawka promieniowania jest jeszcze większa. Proporcje dawek składowych, pochodzących z wymienionym powyżej form ekspozycji na radon, ilustrują następujące obliczenia:

           

            Na ogół, przy niższych koncentracjach radonu w budynkach, na poziomie 40 Bq/m3, co odpowiada w przybliżeniu wcześniej przyjmowanemu kryterium radiobiologicznemu, efektywna dawka promieniowania  wynosi około 1 mSv/rok.   Ponieważ istnieje również oddziaływanie innych źródeł promieniowania, takich jak promieniowanie kosmiczne, skażenia żywności i diagnostyka rentgenowska, Międzynarodowa Komisja Ochrony Radiologicznej ICPR zdefiniowała t.zw. dawkę genetyczną na poziomie 50 mSv/30 lat, czyli średnio 1,67 mSv/rok. Uzasadnieniem ustanowienia dawki genetycznej jest zmniejszenie zagrożenia mutacyjnego ludności w okresie rozrodczym.

            Z powyższej analizy wynikają dwa wnioski, adresowane do Państwowej Agencji Atomistyki:

1. Dawka graniczna, określona w  § 9 ust.1 Zarządzenia Prezesa PAA z dnia 31 marca 1988 r., winna zostać urealniona do poziomu odpowiadającemu dawce genetycznej, w zaokrągleniu do 2 mSv/rok; powinna przy tym uwzględniać dawki składowe ze wszystkich źródeł promieniowania jonizującego, w tym także ze źródeł naturalnych.

2. Dopuszczalna koncentracja radonu w budynkach przeznaczonych na pobyt ludzi, określona w § 1 ust.2   Zarządzenia Prezesa PAA z dnia 7 lipca 1995 r., winna ulec obniżeniu zgodnie z kryterium radiobiologicznym, mimo problemów technicznych i ekonomicznych jakie ta zmiana będzie powodować.

Zasadny jest również apel do parlamentu polskiego o zmianę zapisu w projekcie ustawy "Prawo atomowe", w którym przewiduje się dalszą liberalizację kryteriów oceny zagrożenia radiologicznego. W dokumencie sejmowym nr 1724, opublikowanym na stronie http://www.sejm.gov.pl, w artykule 15, pkt. 2 stwierdza się, co następuje: "Dawki graniczne nie obejmują narażenia na promieniowanie naturalne, jeżeli narażenie to nie zostało zwiększone w wyniku działalności człowieka, w szczególności nie obejmuje narażenia pochodzącego od radonu w budynkach mieszkalnych, od naturalnych nuklidów promieniotwórczych wchodzących w skład ciała ludzkiego, od promieniowania kosmicznego na poziomie ziemi, jak również narażenia nad powierzchnią ziemi od nuklidów promieniotwórczych znajdujących się w nienaruszonej skorupie ziemskiej". Powyższy projekt prowadzi się do ustawowego  uwolnienia się Państwowej  Agencji Atomistyki i Centralnego Laboratorium Ochrony Radiologicznej od obowiązku działań ochronnych przed skażeniami środowiska, przez radionuklidy pochodzenia geologicznego. Ponieważ dawka promieniowania jonizującego od radonu i jego pochodnych stanowi poważne zagrożenie dla ludności, więc postawienie jej poza bilansem składowych dawki granicznej, jest manipulacją niedopuszczalną. 

Referat opublikowany w materiałach  Sesji Naukowej "Radon w środowisku" Kraków 14-15. 06. 2000, Instytut Fizyki Jądrowej w Krakowie: http://www.ifj.edu.pl/Dept6.lpn

Foto - uczestnicy konferencji (autor - pierwszy z lewej, w drugim rzedzie): radon1.jpg 

Informacja dodatkowa - bez komentarza: do Ustawy z dnia 29 listopada 2000 r. "Prawo Atomowe" został wprowadzony artykuł 13 o następujacej treści:

USTAWA z dnia 29 listopada 2000 r. "Prawo Atomowe"; Art. 13.

1. Dawki graniczne obejmują sumę dawek pochodzących od narażenia zewnętrznego i wewnętrznego.

2. Dawki graniczne nie obejmują narażenia na promieniowanie naturalne, jeżeli narażenie to nie zostało zwiększone w wyniku działalności człowieka, w szczególności nie obejmują narażenia pochodzącego od radonu w budynkach mieszkalnych, od naturalnych nuklidów promieniotwórczych wchodzących w skład ciała ludzkiego, od promieniowania kosmicznego na poziomie ziemi, jak również narażenia nad powierzchnią ziemi od nuklidów promieniotwórczych znajdujących się w nienaruszonej skorupie ziemskiej.

______________________________________________________________

Adres do korespondencji: pawula@main.amu.edu.pl