KOREFERAT
do dokumentacji hydrogeologicznej dotyczącej oddziaływania na środowisko gruntowo-wodne bazy paliw płynnych PP-H "Synchron" w Śremie

Dr inż. Andrzej Pawuła, Instytut Geologii UAM w Poznaniu, członek Międzynarodowej Asocjacji Hydrogeologów IAH - AIH, upr.geolog.CUG nr 050508

Dr Andrzej Kijowski, "Dedal" S.C. w Kiekrzu - Teledetekcja & Monitoring Ekologiczny, Rzeczoznawca Ministerstwa Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa, zaśw.nr 795

1.Uwagi wstępne

Niniejszy koreferat został zlecony do opracowania przez Urząd Miasta i Gminy w Śremie. Pismo nr BP.8324-14/94 z dnia 28 lipca 1994 r.

Baza paliw płynnych w Śremie, przy ul.Sikorskiego to obiekt funkcjonujący od ok. 40 lat jako baza POM a w roku 1993 odsprzedany przez Zarząd Miasta i Gminy w Śremie Przedsiębiorstwu Produkcyjno-Handlowemu "Synchron", z siedzibą w Poznaniu przy ul.Lutyckiej.

Przedmiotem koreferatu jest analiza dokumentacji badań nad oddziaływaniem na środowisko gruntowo-wodne w/w bazy paliw płynnych, opracowanej w 1994 roku przez zespół w składzie: dr St.Dąbrowski, mgr Z.Olejnik i mgr A.Wichłacz. Integralną część powyższej dokumentacji stanowią wyniki badań atmogeochemicznych, wykonanych przez zespół w składzie: mgr G.Kempski, mgr P. Dziedzic i mgr R. Szulc.

Wstępne badania dotyczące rozpoznania zanieczyszczenia gruntu substancjami ropopochodnymi na terenie bazy paliw płynnych w Śremie, zostały wykonane w roku 1993 przez dr A.Kijowskiego i mgr inż.J.Piekarczyka. Rozpoznanie wykazało wówczas zanieczyszczenie gruntu benzyną etylizowaną i olejem napędowym

Celem niniejszego koreferatu jest dyskusja wyników analiz geochemicznych zawartych w dokumentacji z badań szczegółowych1/, jak również ocena zagrożenia występujących w podłożu zanieczyszczeń chemicznych dla środowiska, w tym przede wszystkim dla komunalnego ujęcia wody, a także uzasadnienie konieczności likwidacji ogniska zanieczyszczenia i wybór metody. Treść koreferatu stanowi dialog z wnioskami postawionymi w przedmiotowej dokumentacji.

2. Własności fizyko-chemiczne substancji zanieczyszczających grunt

W aspekcie chemicznym zanieczyszczenie dotyczy dwóch produktów rafinacji ropy naftowej, benzyny i oleju napędowego.

Benzyna jest mieszaniną ciekłych węglowodorów parafinowych, naftenowych, aromatycznych i nienasyconych, o przeciętnej zawartości 7 do 10 atomów węgla w cząsteczce. Węglowodory parafinowe (alkany), o ogólnym wzorze CnH2n+2, cechuje duża bierność chemiczna. Jednym z nich jest heksan C6H12. Nafteny mają ogólny wzór CnH2n i podobnie jak alkany są niereaktywne. Wśród węglowodorów aromatycznych najczęściej występuje benzen (C6H6) i jego pochodne: toluen (C7H8), etylobenzen, ksyleny itp., oraz naftalen, antracen, fenantren, piren i ich pochodne. Benzen jest cieczą lotną, toksyczną, prawie nierozpuszczalną w wodzie, jednak w obecności rozpuszczalników (np.alkohol etylowy) jest nieograniczenie rozpuszczalny i tworzy z wodą mieszaninę azeotropową. Benzyna jako mieszanina wyżej wymienionych węglowodorów, jest substancją lotną o gęstości ok. 0,7 g/cm3. W dystrybucji znajduje się etylizowana benzyna, która zawiera dodatkowo, w ilości do 0,08 % objętości, czteroetylek ołowiu. Etylina jest silnie toksyczna.

Olej napędowy jest także mieszaniną ciekłych węglowodorów, ale o frakcjach cięższych i mniej lotnych. Jest to mieszanina niepolarnych węglowodorów alifatycznych o zawartości od 15 do 22 atomów węgla w cząsteczce. Przeciętny skład chemiczny oleju napędowego: C=86-88%, H=12 -15%, S=0,5-1,2%.

Węglowodory w ośrodku wodnym generalnie rozpuszczają się bardzo słabo. Występują naogół w postaci cienkiej warstwy na powierzchni wody oraz po kontakcie z wodą w postaci emulsji lub w postaci rozpuszczonej. Rozpuszczalność węglowodorów maleje ze wzrostem masy cząsteczkowej. Natomiast rozpuszczalność zwiększa się, gdy w wodzie występują inne zanieczyszczenia organiczne, np.rozpuszczalniki lub detergenty. Produkty ropopochodne w wodzie wykazują dużą stabilność. Ogólny proces samooczyszczania się ośrodka zanieczyszczonego węglowodorami polega na rozwoju flory bakteryjnej w obecności tlenu. Przy braku tlenu atmosferycznego wykorzystywany jest przez mikroorganizmy tlen związany chemicznie, np. w jonach azotanowych lub siarczanowych. Przy bezwzględnym braku tlenu, niezbędnego do rozwoju mikroorganizmów, proces samooczyszczenia poprzez destrukcję wiązań węglowodorów ustaje.

3.Analiza procesu migracji węglowodorów w ośrodku gruntowym

W procesie migracji węglowodorów z powierzchni terenu do warstwy wodonośnej można wyodrębnić cztery elementy:

- migrację fazy olejowej przez strefę nienasyconą

- tworzenie się mieszaniny wodno-naftowej w strefie kontaktu

- dyspersję węglowodorów rozpuszczonych w wodzie gruntowej

- ewolucję koncentracji zanieczyszczenia w czasie.

Pod powierzchnią terenu, w strefie nienasyconej wodą, zjawisko migracji węglowodorów ma charakter przepływu wielofazowego. W obecności powietrza gruntowego, występuje jednoczesne przemieszczanie się, pod wpływem siły ciężkości, mniej lotnych frakcji węglowodorów a także wody porowej. Lotne frakcje benzynowe odparowują w trakcie tej migracji. Jeśli ilość substancji zanieczyszczającej przekroczy możliwości retencyjne gruntu, produkty ropopochodne docierają do strefy kapilarnej wody gruntowej i tworzą warstwę impregnacyjną. Następnie węglowodory mobilne w przestrzeni porowej strefy kapilarnej rozprzestrzeniają się poziomo w postaci smugi. Powierzchnia rozprzestrzenienia jest ograniczona przez siły kapilarne i masę rozlanych olejów. Soczewka substancji naftowych może przesuwać w górę lub w dół, wraz ze zmianami zwierciadła wody gruntowej. W strefie wahań zwierciadła wody może więc występować warstwa stagnująca, która okresowo znajduje się poniżej zwierciadła wody gruntowej.

W strefie wahań zwierciadła wody gruntowej powstają więc warunki do tworzenia się mieszaniny i wymiany między produktami naftowymi i wodą. Mimo słabej rozpuszczalności w wodzie produktów naftowych wymiana między nimi występuje, istotny na to wpływ ma obecność innych zanieczyszczeń chemicznych o własnościach rozpuszczalnikowych. W wyniku reakcji wymiany do wody przedostają się substancje naftowe w postaci rozpuszczonej.

Rozpuszczone w wodzie substancje ropopochodne rozprzestrzeniają się w warstwie wodonośnej, zgodnie z założeniami teoretycznymi dyspersji hydrodynamicznej. Badania empiryczne wskazują, że rozpuszczone w wodzie gruntowej węglowodory w niewielkim stopniu podlegają adsorpcji. Badacze zjawiska z Instytutu Mechaniki Płynów Uniwersytetu w Strasbourgu proponują użycie następującej formuły do określenia masy rozpuszczonych w wodzie substancji ropopochodnych (M), przemieszczających się w postaci soczewki na kierunku przepływu wody gruntowej:

M = E S t

E - stała wymiany masy ( 0,3 do 3,4 mg/m2.h)

S - powierzchnia kontaktu między wodą i olejem (m2)

t - czas kontaktu (h)

Zmiany koncentracji zanieczyszczenia w czasie są efektem równoległego działania takich zjawisk jak: ewaporacja, adsorpcja i biodegradacja. Prędkość degradacji węglowodorów w warunkach aerobowych jest przede wszystkim funkcją kwasowości gleby (pH), wilgotności i temperatury. Można przyjmować, że zasięg rozprzestrzenienia się plamy ropy naftowej w gruncie jest funkcją czasu, zgodnie z formułą:

C(t) = p Co e - pnt/a

gdzie: C(t) - koncentracja węglowodoru w wodzie (mg/l)

Co - koncentracja początkowa węglowodorów w fazie olejowej (mg/l)

p - współczynnik podziału między wodę i olej

n - wydatek wody (l/h)

t - czas (h)

a - objętość początkowa fazy olejowej (l)

4.Usytuowanie bazy paliw i komunalnego ujęcia wody na tle warunków hydrogeologicznych

Baza paliw usytuowana jest na zboczu wysoczyzny morenowej, w odległości około 350 m od rzeki Warty. Powierzchnia terenu w rejonie bazy paliw znajduje się na wysokości około 77 m npm i opada w kierunku wschodnim do osi lokalnego cieku, którego dno znajduje się na rzędnej 72-73 m npm. Ciek jest odległy o ok. 20 m od terenu bazy i jest przebudowywany na kolektor ściekowy.

Budowę geologiczną podłoża charakteryzuje zgeneralizowany profil litologiczny otworu nr P-1 (rzędna 76,92 m npm), usytuowanego w centrum ogniska zanieczyszczenia (zał.9 do dokumentacji ):

0,0 - 1,8 m grunt nasypowy, gliniasty

1,8 - 2,6 m grunt nasypowy, piaszczysty

2,6 - 3,1 m grunt nasypowy, piaszczysto-gliniasty

3,1 - 3,8 m piasek pylasty (I) zw.w.3,55 m ppt (rzędna 73,37 m npm)

3,8 - 4,7 m glina piaszczysta

4,7 - 7,5 m piasek ,

7,5 - 7,7 m glina zwałowa

7,7 - 10,6 m piasek i żwir, z domieszką gliny

(II) 7,7 m;zw.w.4,8 m ppt (rzędna 72,12 m npm)

10,6 -12,8 glina zwałowa

12,8 -14 m iły poznańskie

Powierzchnia stropowa iłów poznańskich znajduje się na rzędnej 64. W otworze nr 2 stwierdzona jednak została wyżej, na rzędnej 71,5 m npm. Miąższość warstwy ilastej wynosi około 75 m. Głębiej zalega seria burowęglowa i trzeciorzędowy poziom wodonośny.

Komunalne ujęcie wody dla Śremu znajduje się w dolinie Warty, na przeciwległym brzegu. Odległość w linii prostej od ogniska zanieczyszczenia do struktury wodonośnej ujęcia wody wynosi tylko 400 m. Studnie ujęcia komunalnego odległe są natomiast 800 m w kierunku NNE. Powierzchnia terenu w dolinie Warty znajduje się na rzędnej około 61 m npm. W podłożu występują osady piaszczysto-żwirowe o miąższości 10-30 m. Zwierciadło wody zalega na głębokości około 3 m ppt (rzędna 58 m npm). Zasoby terenu wodonośnego w części północnej miasta oszacowane zostały na 577 m3/h. Natomiast zasoby, projektowanego w części południowej, ujęcia komunalnego "Kawcze" oszacowano na 1140 m3/h przy depresji w studniach 4,8-6,9 m (rzędne 53,6-55,6 m npm). Granica obszaru zasobowego wyznaczona została w odległości tylko 150 m od bazy paliw (zał.1)!

5.Rodzaje wykrytych substancji chemicznych oraz rozkład ich koncentracji

Wyniki wstępnych badań zanieczyszczenia gruntu

W próbkach gruntu pobranych w dniu 1 lutego 1993 (3/) zidentyfikowano, metodą chromatografii gazowej, benzynę etylizowaną i olej napędowy. Maksymalne zanieczyszczenie węglowodorami stwierdzono na głębokości 4,5 m w otworze nr II-Ś POM, usytuowanym na skarpie, w linii zbiorników nr 3, 2, 5, i 4 obiektu  nr 10. Stwierdzono tam koncentrację etyliny 200 mg/kg s.m. oraz oleju napędowego 1800 mg/kg s.m. Natomiast w otworze nr IV-Ś POM, usytuowanym koło zbiorników obiektu nr 2, stwierdzono na głębokości 3,7 m koncentrację etyliny w ilości 700 mg/kg s.m. , przy braku śladów oleju napędowego.

Zakres badań z 1994 r.(1-2/) obejmował m.in. oznaczenie węglowodorów w próbkach powietrza gruntowego, gruntu i wody gruntowej.

Wyniki badań zanieczyszczenia powietrza gruntowego

W powietrzu gruntowych oznaczano zawartość n-oktanu (C8H18) oraz w punkcie S-1 dodatkowo benzenu i toluenu. Razem wykonano 49 sondowań metodą Dregera-Stitza.

Na głębokości 0,5 m centrum zanieczyszczenia występuje w rejonie obiektu nr 2 (zbiorniki nr 1, 2 i 3) - sondy nr S-11, S-12, S-13, S-16 (mapa geochemiczna). Stwierdzono tam zawartości n-oktanu ponad 2500 ppm, co odpowiada stężeniom ok.12000 mg/m3. Na głębokości 1 m podobnie wysokie koncentracje n-oktanu występują na nieco mniejszym obszarze. W pobliżu budynku magazynowego (sonda nr S-13) koncentracja n-oktanu spada do 20 ppm (95,4 mg/m3). Drugi obszar podwyższonej zawartości n-oktanu stwierdzono w rejonie obiektu nr 10, jednak tam koncentracje nie przekraczały 220 ppm (1049,4 mg/m3) i to na głębokości 2 m (S-1). W punkcie S-1 oznaczono także benzen i toluen, stwierdzono koncentracje benzenu w zakresie 10 do 20 ppm (32,6 do 65,2 mg/m3, przy czym najwyższa wartość wystąpiła na głębokości 1,5 m. Stężenie toluenu wynosiło od 30 do 80 ppm (115,2 - 307,2 mg/m3) i w tym przypadku maksymalna wartość wystąpiła na głębokości 1,5 m. W sondach zlokalizowanych na obrzeżach bazy paliw nie stwierdzono obecności n-oktanu w powietrzu gruntowym.

Wyniki badań zanieczyszczenia gruntu

Badania zawartości węglowodorów w gruncie, wykonane metodą chromatografii gazowej, wykazały największe zanieczyszczenie w rejonie piezometru P-1, to jest w rejonie obiektów nr 2 i 6. Skażenie gruntu etyliną wynosi tam od 550 mg/kg s.m. w strefie przypowierzchniowej, osiągając maksymalne koncentracje w strefie piasków gliniastych i glin piaszczystych w interwale 2,6 - 5 m, to znaczy koncentracje rzędu 2500 - 2650 mg/kg s.m.. Etylina występuje aż do spągu warstwy wodonośnej i tak na głębokości 10 m stwierdzono jeszcze ponad 700 mg/kg s.m., jedynie w przewarstwieniach gliniastych stwierdzono tylko ilości śladowe.

Rozkład koncentracji oleju napędowego w profilu pionowym otworu P-1 jest mniej zróżnicowany, wartości koncentracji zmieniają się w przedziale od 42 mg/kg s.m. w warstwie gliny zwałowej na głębokości 7,6 m do 510 mg/kg s.m. w warstwie piasku gliniastego, na głębokości 5 m. W partii spągowej warstwy wodonośnej, na głębokości 10 m koncentracja oleju napędowego w gruncie wynosi jeszcze 45-75 mg/kg s.m..

Maksymalne koncentracje substancji ropopochodnych stwierdzono w otworze P-4 (obiekt nr 10). W warstwie piaszczystej na głębokości 4,1 - 4,6 m, to jest około 1 - 1,5 m poniżej zwierciadła wody gruntowej, ilość wyekstrahowanej z gruntu etyliny wynosiła od 1000 do 1200 mg/kg s.m. natomiast ilość oleju napędowego była jeszcze większa bo 3600 do 5500 mg/kg.

Ogólnie można powiedzieć, że zanieczyszczenia występują w podłożu gruntowym na terenie całej bazy, w poszczególnych profilach różny jest tylko udział etyliny i oleju napędowego, jak również pionowy rozkład koncentracji zanieczyszczeń.

Spągowa warstwa gliny zwałowej wolna jest od etyliny i oleju napędowego.

Poza terenem bazy, w dolinie lokalnego cieku - bocznego dopływu Warty, wykonano sondę i dwa wkopy o głębokości ok.1 m oraz trzy szurfy w skarpie przylegającej do terenu bazy. Zanieczyszczenie gruntu stwierdzono w sondzie oraz w jednym szurfie, w rejonie zaślepionego wylotu kanalizacji sanitarnej. Zanieczyszczenie substancjami ropopochodnymi jest tam widoczne również na powierzchni terenu.

Wyniki badań zanieczyszczenia wody gruntowej

Obecność substancji ropopochodnych w wodzie gruntowej stwierdzono we wszystkich ośmiu piezometrach zlokalizowanych na terenie bazy. Podobnie, jak w przypadku zanieczyszczenia gruntu, maksymalne zanieczyszczenie węglowodorami wystąpiło w piezometrach P-1 i P-4, tj. w rejonie obiektów nr 2, 6 i 10. W próbce wody pobranej z piezometru P-1 stwierdzono 1745 mg/dm3 etyliny oraz 106,8 mg/dm3 oleju napędowego, natomiast w piezometrze P-4 stwierdzono 119,6 mg/dm3 oraz 633 mg/dm3 oleju napędowego. Znaczne ilości etyliny i oleju napędowego znaleziono również w próbce wody z piezometr P-8 zlokalizowanego w rejonie obiektu nr 8. W pozostałych piezometrach koncentracje substancji ropopochodnych były niższe.

6.Dyskusja wyników badań

Zakres przeprowadzonych badań, ich kompleksowość oraz zastosowane metody analityczne kwalifikują przedmiotową dokumentację do opracowań o wysokich walorach merytorycznych. Dokumentatorzy podjęli próbę odpowiedzi na pytania wynikające z faktu zanieczyszczenia środowiska i obowiązku jego oczyszczenia. W opracowaniu (1/) ustosunkowano się do następujących kwestii:

- ilościowej i jakościowej oceny zanieczyszczonych gruntów

- stopnia zanieczyszczenia wody gruntowej

- wpływu bazy paliw na środowisko gruntowo-wodne i prognozy migracji zanieczyszczeń

- metod oczyszczenia wód podziemnych i gruntów, z substancji ropopochodnych

Do niektórych z przedstawionych tez można mieć jednak zastrzeżenia, na przykład do jednoznacznego stwierdzenia braku zagrożenia komunalnego ujęcia wody w dolinie Warty. Sprawa jest o tyle istotna, że autorzy dopuszczają możliwość zanieczyszczenia warstwy wodonośnej w tejże dolinie (pkt.16.3).

Ocena zagrożenia komunalnego ujęcia wody

Należy przyjąć, że stwierdzone zanieczyszczenie gruntu i wody gruntowej na terenie bazy jest wynikiem wycieków paliwa z nieszczelnych przewodów i zbiorników, w około 40-letnim okresie eksploatacji. Przyjmując w obliczeniach, że podłoże gruntowe zostało zanieczyszczone do głębokości 7,6 m, na powierzchni 1630 m2 otrzymano objętość zanieczyszczonych gruntów rzędu 13 tysięcy m3. Przy średniej zawartości zanieczyszczeń w gruncie 1050 mg/kg s.m. daje to ładunek około 35 m3 produktów ropopochodnych (rozdz.8). Natomiast do obliczenia ilości zanieczyszczonej wody gruntowej przyjęto powierzchnię terenu 2050 m2, średnią miąższość strefy zanieczyszczonej 2,9 m oraz współczynnik porowatości 0,33. Stąd otrzymano objętość zanieczyszczonej wody gruntowej 2 tysiące m3 (rozdz.11). Objętość ta nie określa jednoznacznie ładunku zanieczyszczenia w warstwie wodonośnej. Jak bowiem wspomniano, zanieczyszczenia rozpuszczone w wodzie gruntowej rozprzestrzeniają się zgodnie z teorią dyspersji hydrodynamicznej, a więc ich ładunek zależy od czasu skażenia i parametrów dyspersji.

Zanieczyszczenie węglowodorami warstwy wodonośnej w całym profilu pionowym, również poniżej zwierciadła wody gruntowej, jest zjawiskiem wyjątkowym i charakterystycznym dla danego obiektu. Zjawisko to można tłumaczyć dużą amplitudą wahań zwierciadła wody. Ponieważ teren bazy znajduje się na zboczu wysoczyzny, w okresie suchym poziom zwierciadła wody może się bardzo obniżać aż do osuszenia warstwy wodonośnej w miejscach o mniejszej miąższości. W tym przypadku substancje ropopochodne penetrują głębiej, aż do strefy kapilarnego podsiąku wody gruntowej lub przy jej braku do spągu warstwy piaszczystej. Po ponownym podniesieniu się zwierciadła wody, impregnujące grunt substancje ropopochodne pozostają na miejscu i znajdują się przez ten fakt w strefie nasyconej wodą. Konsekwencją jest bezpośredni kontakt węglowodorów z wodą i zwiększenie intensywności procesu rozpuszczania się tych zanieczyszczeń w wodzie.

Zastrzeżenie budzi, przyjęta w obliczeniach, powierzchnia terenu skażonego. Wydaje się, że zasięg występowania lekkich frakcji węglowodorów w powietrzu gruntowym nie jest kryterium miarodajnym dla określenia zasięgu skażenia warstwy wodonośnej frakcjami cięższymi, olejem napędowym. We wszystkich odwiertach na terenie bazy stwierdzono obecność zanieczyszczenia, również próby organoleptyczne w sondzie wykonanej w dolinie pobliskiego cieku, wskazują na obecność zanieczyszczeń w podłożu poza terenem bazy (rozdz.12, str.17). W jednym szurfie na skarpie, stwierdzono nawet zanieczyszczenie ropą na powierzchni terenu.

Zgodnie z kierunkiem lokalnego przepływu wody gruntowej należy przewidywać przemieszczanie się substancji ropopochodnych w kierunku odległego o ok. 20 m cieku (kanalizacji sanitarnej) i dalej do doliny Warty. Uwzględniając istniejące warunki filtracji wody gruntowej oraz odległość ok. 350 m do doliny Warty, określono czas migracji zanieczyszczeń do dolinnej warstwy wodonośnej na ok. 25 lat (rozdz.12). Należy w tym miejscu stwierdzić, że wykonane obliczenia mają charakter subiektywny i przybliżony, spowodowany m.in. brakiem pomiaru współczynnika porowatości gruntu. Mianowicie, przy obliczaniu czasu migracji przyjęto arbitralnie współczynnik porowatości efektywnej nawodnionego gruntu w wysokości 0,1, natomiast w rozdziale 11, do obliczenia ilości zanieczyszczonej wody gruntowej założono ponad trzykrotnie wyższą wartość współczynnika porowatości utworów piaszczystych (0,33). Jeśli przyjąć bardziej prawdopodobny współczynnik 0,2, to czas migracji zwiększy się do ok.50 lat. Dyskusyjne są również założone wartości gradientu hydraulicznego i współczynnika filtracji. Bowiem, założona w obliczeniach wartość k=10-6 m/s odpowiada bardziej przepuszczalności glin niż piasków.

Z powyższych rozważań wynika jednoznacznie możliwość dopływu zanieczyszczeń z terenu bazy do warstwy wodonośnej w dolinie Warty. Pozostaje do wyjaśnienia zagrożenie studni ujęcia komunalnego, położonych na przeciwległym brzegu rzeki, ok. 500 m poniżej ujścia zanieczyszczonego cieku (kanalizacji sanitarnej) do Warty. W omawianej dokumentacji uznano koryto rzeki jako przegrodę hydrauliczną chroniącą ujęcie wody i stwierdzono, że "nie istnieje możliwość jego zanieczyszczenia ropopochodnymi pochodzącymi z rejonu bazy". Tymczasem rola koryta rzeki jako bariery ochronnej nie jest tak oczywista, co można stwierdzić w tejże dolinie Warty, kilkanaście kilometrów w dół rzeki, w rejonie Mosiny. Intensywna eksploatacja studni tworzących barierę przybrzeżną, spowodowała tam taki rozwój leja depresyjnego, że przekroczył on koryto rzeki a pod dnem utworzyła się strefa nienasycona. Przy tak intensywnej eksploatacji ujęcia wody, koryto rzeki nie stanowi przegrody w migracji zanieczyszczeń na przeciwległą stronę doliny rzecznej i można wyciągnąć wniosek, że zagrożenie - komunalnego ujęcia wody w Śremie ze strony bazy paliw płynnych przy ul.Sikorskiego - istnieje. 

Ocena możliwości oczyszczenia gruntu na terenie bazy paliw

Niezależnie od oceny stopnia zagrożenia komunalnego ujęcia wody, istnieje moralny i formalno-prawny obowiązek oczyszczenia środowiska gruntowo-wodnego na terenie bazy paliw.

Przykłady działań w zakresie usuwania substancji ropopochodnych ze środowiska gruntowo-wodnego wskazują, że możliwości oczyszczenia istnieją. W dokumentacji(1/) stwierdzono, że "procesy oczyszczania środowiska z zanieczyszczeń naftowych są długotrwałe i kosztowne"; ogólnie wydzielono dwie grupy metod: metody polegające na wybraniu i bezpośrednim oczyszczeniu zanieczyszczonego gruntu oraz metody in situ, wśród których wyróżniono trzy metody:

- metodę bioremediacji

- metodę napowietrzania w gruncie

- metodę recyrkulacji wodnej z biofiltrami.

Wybór metody zależy od warunków hydrogeologicznych podłoża, dysponowanej aparatury i posiadanych środków finansowych. Wstępnie oszacowano koszt rekultywacji terenu na X zł. Rzeczywiste koszty będą zależeć od trafności wyboru metody, czyli efektywności procesu oczyszczania, niezbędnej aparatury i zakresu badań towarzyszących. Powyższe metody odpowiadają aktualnemu stanowi wiedzy w zakresie oczyszczania środowiska gruntowo-wodnego. Przedstawiony zestaw metod możnaby jeszcze uzupełnić metodą biologiczną, polegającą na stosowaniu odpowiednich upraw roślinnych, które likwidują pozostałości węglowodorów w gruncie. Warunkiem wstępnym zabiegów proekologicznych winno być wszakże usunięcie przyczyny przecieków paliwa i modernizacja bazy.

Poznań - Kiekrz, sierpień 1994 r.