Przegląd Komunalny, 1995, nr 1 (40), s. 4 - 6

Parametry oceny jakości wody do picia są unormowane rozporządzeniami Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej. Rozporządzenie z dnia 16 listopada 1961 r.[1] obowiązujące przez okres 16 lat, określało w zakresie dopuszczalnych ilości substancji chemicznych w wodzie do picia, maksymalne stężenia tylko kilku składników mineralnych: chlorków, fluorków, siarczanów, żelaza, manganu oraz ołowiu, arsenu, miedzi i cynku. Rozporządzenie zawierało jeszcze lakoniczny paragraf  20 o następującej treści: "zawartość substancji promieniotwórczych nie może przekraczać norm określonych w obowiązujących przepisach o ochronie przed promieniowaniem jonizującym". Nowelizacja tego rozporządzenia w roku 1977 [2] polegała z jednej strony na podniesieniu dopuszczalnej zawartości niektórych składników, na przykład: chlorków z 250 do 300 mg/dm3, fluorków z 1,0 do 1,5 mg/dm3, siarczanów z 150 na 200 mg/dm3, żelaza z 0,3 na 0,5 mg/dm3, z drugiej strony na obniżeniu dopuszczalnej zawartości miedzi z 1,0 na 0,5 mg/dm3 i wprowadzeniu dodatkowych norm odnoszących się do mikrozanieczyszczeń organicznych, pestycydów z grupy węglowodorów chlorowanych oraz detergentów (SPC). Normy jakościowe zostały ponownie zmienione w 1990 r.[3] i w tej wersji stanowią zestaw aktualnie obowiązujących wymagań sanitarnych dla wody pitnej. Państwowy Zakład Higieny w Warszawie przygotował ostatnio projekt kolejnej nowelizacji Rozporządzenia Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej w przedmiotowej sprawie [4].

Tablica 1.Parametry jakościowe wody o kryterium zaostrzonym (dotyczy tylko parametrów chemicznych)

Liberalizacja wymogów sanitarnych w stosunku do wody pitnej dotyczy natomiast dużej grupy zanieczyszczeń toksycznych, takich jak rtęć, selen, amoniak, cyjanki, węglowodory aromatyczne B(a)p i węglowodory chlorowane [tablica 2]. Tendencja do tolerowania podwyższonych zawartości rtęci jest niezrozumiała. Rtęć obok kadmu i ołowiu należy bowiem do grupy pierwiastków o wysokiej toksyczności. W organiźmie człowieka rtęć powoduje enzymatyczne zaburzenia w komórkach oraz zmiany w fosforowych wiązaniach DNA, co wiąże się konsekwencjami mutagennymi, ponadto działa porażająco na układ nerwowy i niszczy komórki mózgowe. Mimo iż Światowa Organizacja Zdrowia określa dopuszczalne dla człowieka dawki rtęci, to jednak brakuje informacji na temat długoczasowego oddziaływania niskich stężeń rtęci oraz różnorodnych jego związków. Dodatkowe obawy wywołuje oddziaływanie synergiczne rtęci w obecności innych pierwiastków, prowadzące do zwiększonej koncentracji tych pierwiastków w komórkach [5]. Określenie granicy tolerancji pojedyńczego związku chemicznego na organizm nie wyjaśnia skutków oddziaływania kompleksowego grupy zanieczyszczeń chemicznych. W stosunku do ołowiu proponuje się zaostrzenie normy do 0,03 mg/dm3 Pb, natomiast w odniesieniu do kadmu - pozostawienie na dotychczasowym poziomie 0,005 mg/dm3 Cd.

*/ tylko włókna o długości powyżej 5 m i średnicy 0,3 m

W związku z brakiem środków finansowych na kosztowne technologie uzdatniania wody, odpowiedzią na wzrost zanieczyszczenia wód jest często podnoszenie dopuszczalnej normy. Nie zawsze rozumiany jest pogląg, że toksyczne zanieczyszczenia chemiczne nawet w ilościach dopuszczonych normą, są niepożądane w wodzie do picia a metody uzdatniania wody są drogie i nie zawsze skuteczne. Zapomina się, że lepszym rozwiązaniem jest znalezienie źródła wody niezanieczyszczonej, która nie wymaga uzdatniania. W tej sytuacji szczególnej wartości nabierają zasoby wód podziemnych o wysokich walorach jakościowych. Tymczasem zasoby te są często rabunkowo eksploatowane na inne cele niż potrzeby konsumpcyjne ludności. Warunkiem racjonalnej gospodarki zasobami czystych wód podziemnych jest m.in. wprowadzenie rozdzielczego systemu dystrybucji wody.

Zastanawiający jest brak w projekcie normy jakiejkolwiek wzmianki o dopuszczalnym skażeniu wody pitnej substancjami promieniotwórczymi. Niestety zagrożenie radiologiczne wody wodociągowej istnieje [6]. W zwiazku z tym proponuje się, zgodnie z zaleceniami Światowej Organizacji Zdrowia [7], wprowadzenie kryterium radiologicznego przy ocenie jakości wody pitnej [tablica 5].

*/ przy założeniu stałej konsumpcji 2 litrów wody na dobę

Kolejna nowelizacja kryteriów oceny jakości wody do picia nie rozwiązuje problemu zanieczyszczenia środowiska, paradoksalnie wykazuje permanentną jego degradację.

Ilość nowych parametrów chemicznych, które będzie należało uwzględnić przy ocenie przydatności wody, świadczy o niedoskonałości dotychczasowych przepisów sanitarnych i wątpliwych próbach pogodzenia realnego stanu zanieczyszczenia wody na ujęciach wodociągowych z progiem tolerancji biologicznej tych zanieczyszczeń.

Zdziwienie budzi brak, w projekcie nowelizacji przepisów sanitarnych dla wody pitnej, kryterium oceny skażeń promieniotwórczych. Zgodnie z zaleceniami WHO należy uwzględniać w ocenie przydatności wody wpływ radionuklidów o aktywności alfa i beta, stosując procedurę przedstawioną w tablicy 5.

[3] Rozporządzenie MZiOS z dnia 4 maja 1990 r. (Dz.U. nr 35, poz.205/1990)

e-mail: pawula@main.amu.edu.pl

adres strony www: http://main.amu.edu.pl/~pawula