Historia książki i druku

Tekst prezentacji PP z wykładu

powrót do programu wykładów

Historia książki i druku

KSIĄŻKA Czym jest dla każdego z nas?

ŚWIAT DZIECKA -  Moja pierwsza książka

3500 p.n.e. - początki pisma w Sumerze

Sumeryjska tabliczka gliniana, wykaz dóbr świątynnych - piktogramy

Gliniana tabliczka z pismem klinowym

zapiski wykonywano na glinianej tabliczce odciskając znaki odpowiednio przyciętą trzciną, później tabliczkę wypalano na słońcu

3000 p.n.e. - pismo hieroglificzne Egipt

Hieroglify - święte pismo, dar bogów

Skryba egipski

Hieroglify

Kamień z Resetty

Kamień z Rosetty - fragment

Hieroglify (część górna kamienia) zostały odczytane w 1822 roku przez J. Champolliona dzięki porównaniu z tekstem greckim (u dołu)

Książka w formie zwoju

Starożytny zwój hebrajski

Rzymscy skrybowie

Rzymianie z przyborami pisarskimi, woskowymi tabliczkami i zwojem

Obelgi - tekst na płytce ołowianej

Rzymskie przybory pisarskie:
stylus, pióra i kałamarz na sepię

Rzymski list ok. 100 n.e.

list - zaproszenie na przyjęcie, które wysłała do Sulpicji Lepidiny jej przyjacółka Klaudia Severa jest najwcześniejszym dokumentem w języku łaciskiem pisanym kobiecą ręką. Znaleziono go na terenie Vindolandy - rzymskiej prowincji w północnej Angli w pobliżu Walów Hadriana.

Średniowieczny skryba

Skryba Edwin, Psałterz Utrechcki ok. 1170

Zwój (wolumen)

pierwotna forma książki rękopiśmiennej, pas pergaminu, papieru, płótna, nawinięty na drążek (umbilicus), z tekstem w kolumnach i tytułem oraz nazwiskiem autora umieszczonymi na końcu zwoju. Zwoje stanowiące tomy jednego dzieła przechowywano często w metalowych, drewnianych, glinianych lub kamiennych pojemnikach (capsa, scrinium, bibliotheca).

Zwoje jako forma książki pojawiły się ok. IV tysiąclecia p.n.e., a w II - IV w. n.e. Zaczęły być wypierane przez formę kodeksu.

Pustynia Judzka - Qumran

W latach 1947 - 1953 odkryto groty, w których znaleziono ponad 35 tys. fragmentów zwojów z I w. n.e. z tekstami Biblii

Zwoje z Qumran fragment oryginalny - 1 w. n.e.

Jerozolima Muzeum - Świątynia Księgi ze zwojami z Qumran

Muzeum Księgi – wnętrze Zwoje z Qumran

Muzeum księgi – ekspozycja

868 - pierwsza książka drukowana - Chiny

Wczesna chińska drewniana matryca drukarska

XI w. - wynalezienie ruchomej czcionki - Chiny

Wczesne koreańskie matryce z brązu,

pierwsze chińskie czcionki robiono z gliny

Od ok. 400 n.e. - książka w formie kodeksu

Średniowieczny foliał

Foliał

książka drukowana lub rękopiśmienna w formacie folio

Folio - format książki składającej się z arkuszy złożonych na pół

Manuskrypt - książka
pisana i iluminowana ręcznie

Iluminowana strona ze średniowiecznej Biblii

Manuskrypt

z łac. manusscriptum - rękopis

w drukarstwie - tekst (ręczny lub maszynowy) przygotowany do druku

Czytelnik średniowieczny

Inicjał

(tutaj) pierwsza litera tekstu lub jego partii (np.. rozdziału), wyróżniająca się wielkością, barwą, często ozdobiona, ujęta w pole (owal lub kwadrat) lub ujmująca ilustrację, ornament.

Stosowany od V w., w rękopisach i inkunabułach wykonywany był ręcznie, od ok.. 1470 odbijany razem z kolumną druku.

1455 - Biblia Gutenberga

1445 - pierwszy druk ruchomą czcionką, fragment księgi Sybilli

Inkunabuł

stary druk sprzed 1501 roku.

Pierwsze inkunabuły wzorowano na średniowiecznych rękopisach m.in.. kroje czcionek naśladujące pismo ręczne (kolofon), ręczne zdobienie (iluminacja, inicjał).

Od ok. 1470 r wprowadzono inicjały odbijane wraz z kolumną druku i ilustracje z klocków drzeworytniczych, w końcu wieku zaczęto unifikować formy typograficzne (czcionki produkowano w specjalnych odlewniach).

Pierwszym inkunabułem był druk J. Gutenberga ok. 1445 (fragment z księgi Sybilli). Pierwszy w Polsce inkunabuł wydrukował (prawdopodobnie) K. Straube - kalendarz na 1474 rok.

Liczbę inkunabułów ocenia się na ok. 40 tys. tytułów.

Iluminacja

ręcznie wykonana malowana lub rysunkowa ilustracja w rękopisach. Luminacje malowano farbami kryjącymi (woskowymi lub temperą) albo wodnymi, rysowano piórem, srebrnym sztyftem lub cienkim pędzelkiem. Iluminacje zdobiły zwoje egipskie, greckie i rzymskie. Rozkwit iluminacji w średniowiecznych skryptoriach klasztornych.

Typy iluminacji:

Ilustracja - iluminacja tekstowa

Drolerie

Psałterz Alfonsa ok. 1284 24x14cm

Historia sztuki 1000 - 2000 red. A. Merota Arkady

Ilustracja książkowa

- dzieło obrazowe związane z książką, którego zadaniem jest interpretacja, objaśnienie lub uzupełnienie treści tekstu pisanego. Ilustracja książkowa może być zarówno dziełem oryginalnym jak i reprodukcją malarstwa, rysunku, ryciny lub fotografii.

Początki ilustracji - iluminacje w starożytnym Egipcie (Księgi umarłych), rozwój od IV w. n.e. wraz z upowszechnieniem się pergaminu. Wynalazek druku spowodował rozkwit ilustracji wykonywanej początkowo w technice drzeworytu (XV w.), później miedziorytu (poł. XVI w. - XVIII w.), stalorytu i litografii w XIX w., aż po techniki fotomechaniczne XX w.

Ilustracja - iluminacja tekstowa

Dekoracyjne iluminacje

Upowszechnienie
czytelnictwa książek

Biblioteczka podręczna XVII w.

1810 - prasa drukarska o napędzie parowym

Prasa rotacyjna z roku 1877

1719 - druk kolorowy,

1845 - prasa rotacyjna,

1886 - wynalezienie linotypu

1887 - wynalezienie monotypu

Ilustracja - staloryt


Ręczny skład drukarski

Ręczne układanie czcionek

1939 - maszyna do fotoskładu

Pisma drukarskie

Pisma drukarskie

Rodzaje pisma (czcionek)

Wydawnictwo

(tutaj) dokument, publikacja samoistna wydawniczo

Pismo Braile’a

Skład komputerowy

1964 - pierwszy edytor tekstu

1965 - skład komputerowy

po 1980 - upowszechnienie się DTP

Współczesna prasa drukarska

Książka elektroniczna

Książka elektroniczna - opis

 Historia książki i bibliotek  http://www.wsp.krakow.pl/whk/ 

powrót do programu wykładów