|
|
LEKCJA PIERWSZA - ALFABET ARABSKIاَلأَبْجَدِيَّةُ الْعَرَبِيَّةُ |
Postaram się w tym miejscu rozwiać stereotyp, że pismo arabskie jest straszliwie trudne i wręcz nie do odczytania. W rzeczywistości alfabet arabski jest dosyć prosty. Składa się on z 28 liter podstawowych, które z wyjątkiem pierwszej, służą do zapisu spółgłosek. Oprócz liter alfabetu, istnieją również znaki dodatkowe, nie zawsze stosowane w piśmie, a służące do doprecyzowania zapisu. W piśmie arabskim nie ma rozróżnienia na litery duże i małe. Litery arabskie są zapisywane od strony prawej ku lewej. W zależności od pozycji w wyrazie wiele liter zmienia swój kształt. Większość łączy się z literą następną, ale nie wszystkie.
Lekcje arabskiego, które tutaj przedstawiam poprowadzę w sposób możliwie najbardziej popularny, zrozumiały dla szerokiego grona amatorów, dlatego studentów arabistyki uprzedzam, że wprawdzie mogą z nich korzystać w celu swojego rozwoju duchowego i intelektualnego, ale na egzaminach winni jednak okazywać bardziej naukowe podejście do problemu niż niżej przedstawione.
Wspomniane litery alfabetu arabskiego to:
| litera | czytana jak | uwagi |
| ا | - | najczęściej odpowiada długiemu [a:], ale nie zawsze |
| b | jak w wyrazie: "bardzo" | |
| t | jak w wyrazie: "tata" | |
| th | jak w angielskim wyrazie: "thanks". Wymowa międzyzębowa bezdźwięczna | |
| dż | jak w wyrazie: "dżem" | |
| h | jak w wyrazie: "chata". Ta litera jest czytana bardzo gardłowo i "gładko" bez żadnego śladu chrapliwości | |
| ch | jak w wyrazie: "chata" ale w odróżnieniu od poprzedniej ta litera jest czytana "chrapliwie" | |
| d | "d" jak w wyrazie: "dawać" | |
| dh | jak w angielskim wyrazie: "there". Wymowa międzyzębowa dźwięczna | |
| r | jak w wyrazie: "rada" | |
| z | jak w wyrazie: "zadać" | |
| s | jak w wyrazie: "sapać" | |
| sz | jak w wyrazie: "szafa" | |
| s | jak w wyrazie: "skąd". Czytana mocniej niż س | |
| d | jak w wyrazie: "dom". Czytana mocniej niż د | |
| t | jak w wyrazie: "tom". Czytana mocniej niż ت | |
| z | jak w wyrazie: "ząb". Czytana mocniej niż ز | |
| ` | nadaje sąsiedniej samogłosce bardzo gardłowe brzmienie | |
| gh | przypomina francuskie [r] | |
| f | jak w wyrazie: "film". | |
| q | jak w wyrazie: "koło". Czytana jednak bardziej gardłowo niż następna | |
| k | jak w wyrazie: "kasa" | |
| l | jak w wyrazie: "las" | |
| m | jak w wyrazie: "mama" | |
| n | jak w wyrazie: "nos" | |
| h | jak w wyrazie: "herbata" | |
| w | czasami jak [ł] w "łamać"a czasami jak długie [u:] | |
| j | czasami jak [j] w "jama" a czasami jak długie [i:] |
NAZWY LITER ALFABETUأَسْمَاءُ الحُرُوفِ الْعَرَبِيَّةِ |
| litera | Nazwa litery |
| ا | alif |
| ب | ba |
| ت | ta |
| ث | tha |
| ج | dżim |
| ح | ha |
| خ | cha |
| د | dal |
| ذ | dhal |
| ر | ra |
| ز | zay lub za |
| س | sin |
| ش | szin |
| ص | sad |
| ض | dad |
| ط | ta |
| ظ | za |
| ع | `ajn |
| غ | ghajn |
| ف | fa |
| ق | qaf |
| ك | kaf |
| ل | lam |
| م | mim |
| ن | nun |
| ه | ha |
| و | waw (czytaj: "łał")) |
| ي | ja |
Wiele liter arabskich ma ozdobne ogony, które tracą, gdy przyjdzie im się połączyć z literą z lewej strony. Np.
| litera | postać bez ogona |
| ب | بـ |
| ت | تـ |
| ث | ثـ |
| ج | جـ |
| ح | حـ |
| خ | خـ |
| س | سـ |
| ش | شـ |
| ص | صـ |
| ض | ضـ |
| ع | عـ |
| غ | غـ |
| ف | فـ |
| ق | قـ |
| ل | لـ |
| م | مـ |
| ن | نـ |
| ي | يـ |
Ogon dla litery jest ozdobą, niby świąteczne ubranie dla człowieka - gdy nie pracuje, może paradować, bo ładnie wygląda. Do pracy jednak lepiej go zdjąć. Po odrzuceniu ogona możliwe jest już łączenie się litery z kolejną z lewej strony, np. Np.
| بت | b+t |
| تث | t+th |
| ثج | th+dż |
| جح | dż+h |
| حخ | h+ch |
| خد | ch+s |
| سش | s+sz |
| شص | sz+s |
| صض | s+d |
| ضع | d+` |
| عغ | `+gh |
| غف | gh+f |
| فق | f+q |
| قل | q+l |
| لم | l+m |
| من | m+n |
| يي | j+j |
Sześć liter alfabetu arabskiego nigdy nie łączy się z literą następną. Są to litery:
| ا | alif |
| د | dal |
| ذ | dhal |
| ر | ra |
| ز | zay |
| و | waw |
W zależności od pozycji w wyrazie litery arabskie mogą nieco inaczej wyglądać. Poniższa tabelka przedstawia jak wyglądają arabskie litery w zależności od tego, czy się łączą z inną literą.
Oddzielna kreska z lewej strony sześciu liter wskazuje na to, że między daną literą a sąsiednią musi nastąpić przerwa od strony wskazanej przez kreskę.
| 1 | 2 | 3 | 4 |
| ا | ـا | ـاـ | اـ |
| ب | ـب | ـبـ | بـ |
| ت | ـت | ـتـ | تـ |
| ث | ـث | ـثـ | ثـ |
| ج | ـج | ـجـ | جـ |
| ح | ـح | ـحـ | حـ |
| خ | ـخ | ـخـ | خـ |
| د | ـد | ـدـ | دـ |
| ذ | ـذ | ـذـ | ذـ |
| ر | ـر | ـرـ | رـ |
| ز | ـز | ـزـ | زـ |
| س | ـس | ـسـ | سـ |
| ش | ـش | ـشـ | شـ |
| ص | ـص | ـصـ | صـ |
| ض | ـض | ـضـ | ضـ |
| ط | ـط | ـطـ | طـ |
| ظ | ـظ | ـظـ | ظـ |
| ع | ـع | ـعـ | عـ |
| غ | ـغ | ـغـ | غـ |
| ف | ـف | ـفـ | فـ |
| ق | ـق | ـقـ | قـ |
| ك | ـك | ـكـ | كـ |
| ل | ـل | ـلـ | لـ |
| م | ـم | ـمـ | مـ |
| ن | ـن | ـنـ | نـ |
| ه | ـه | ـهـ | هـ |
| و | ـو | ـوـ | وـ |
| ي | ـي | ـيـ | يـ |
Uwaga:
Postać końcowa litery "ja" bywa też bardzo często zapisywana bez kropek.
Znaki samogłoskowe |
O znakach samogłoskowych będzie mowa w drugiej lekcji. Na razie powiemy sobie tyle, że zwykle się ich nie zapisuje i Arabowie czytają tekst w tzw. niewokalizowanej formie, tzn. bez znaków samogłoskowych. Znaki te pojawiają się zwykle w Koranie, w tekstach szkolnych, słownikach i tam, gdzie uważa się, że ich obecność jest niezbędna do prawidłowego zrozumienia tekstu.
| Znak samogłoskowy | nazwa znaku | przybliżona wymowa polska | pozycja zapisu |
| fatha | [a] | nad literą | |
| damma | [u] | nad literą | |
| kasra | [i] | pod literą |
Istnieje również znak nie wymawiany, informujący jedynie o tym, że w miejscu jego wystąpienia nie powinno się odczytywać żadnej samogłoski. Znak ten nazywa się "suku:n", czyli cisza i wygląda jak małe kółko nad literą. (W starszych tekstach kółko to bywało nie domknięte).
| Znak | nazwa znaku | przybliżona wymowa polska | pozycja zapisu |
| ْ | suku:n | tego znaku się nie czyta | nad literą |
Przykłady wyrazów arabskich |
| Wyraz | brzmienie | znaczenie |
| [katabtu] | napisałem | |
| [fahimtu] | zrozumiałem | |
| [dachala] | wszedł | |
| [dhahabat] | poszła | |
| [charadżna:] | wyszliśmy | |
| [jadrusu:na] | studiują | |
| [hum] | oni | |
| [bu:landa:] | Polska | |
| [misru] | Egipt |