DOBRZYCA

English
summary

MENU
WPROWADZENIE
ZAMKI
PAŁACE
DWORY
WIELKOPOLSKA

A.MICKIEWICZ
SŁOWNIK
LITERATURA
Duch
E-mail





.


Pałac w Dobrzycy


L o k a l i z a c j a

Wieś (w latach 1440-1934 miasto) położona na Wysoczyźnie Kaliskiej nad Patoką, lewym dopływem Lutyni, która uchodzi do Warty na północ od Żerkowa w okolicach Dębna. Nazwa miejscowości wywodzi się od rzeki Dobrzycy ("debra" czyli rozlewiska - błota, które tworzyła rzeka), którą w XVI wieku nazwano Patoką.


Pokaż większą mapę


H i s t o r i a


Portret A. Gorzeńskiego
K. Wojniakowski

Portret A. Gorzeńskiego w salonie
Wieś w XVI i XVII w. należała do Dobrzyckich herbu Leszczyc. W 1717 roku Anna z Rydzewskich Dobrzycka z synami sprzedała Dobrzycę Aleksandrowi Gorzeńskiemu herbu Nałęcz. W 1730 roku Aleksander Gorzeński, po śmierci małżonki Anny z Iwanowic Koźmińskiej, wstąpił do stanu duchownego. W roku 1733 sprzedał Dobrzycę synowi Antoniemu. Antoni Gorzeński również sprzedał Dobrzycę synowi Augustynowi w 1774 r. Augustyn Gorzeński w 1774 r. poślubił Aleksandrę ze Skórzewskich, herbu Drogosław (siostrą hr. Fryderyka Skórzewskiego z Lubostronia). Dzięki koligacjom żony zyskał tytuł hrabiowski od króla pruskiego. Jego drugą żoną była Józefina z Błońskich. Augustyn Gorzeński od 1788 r. był adiutantem króla Stanisława Augusta Poniatowskego, później posłem na Sejm Czteroletni, współtwórcą Konstytucji 3 Maja, jej obrońcą - brał udział w Insurekcji Kościuszkowskiej, a od 1808 r. senatorem-wojewodą. Augustyn podejmował tu m.in. Józefa Wybickiego, który tak jak on, był członkiem Loży Masońskiej. Zasłynął jako kolekcjoner sztuki i miłośnik kultury antycznej. Będąc masonem posiadał siódmy stopień wtajemniczenia i był kawalerem Różanego Krzyża. Ostatnie 20 lat swego życia poświęcił Dobrzycy, którą zwał Bononią, gdzie oczynszował i częściowo uwłaszczył chłopów, zmeliorował grunty. Po bezpotomnej śmierci Gorzeńskich wieś należała do Turnów (Kazimierz Turno, siostrzeniec Augustyna, był pułkownikiem wojsk polskich w 1807 r., odznaczony Krzyżem Virtuti Militari, w 1813 r. mianowano go generałem brygady i komandorem francuskiej Legii Honorowej). Wdowa po generale Kazimierzu, Helena Wiktoria z Rogalińskich Turnowa sprzedała dobra dobrzyckie w 1837 r. baronowi Fryderykowi von Kottwitz, wtedy rozproszeniu uległy bezcenne zbiory. Następnymi właścicielami Dobrzycy byli Bandelowie. Za ich czasów część polichromii została przemalowana w guście niemieckim. Nowym właścicielem Dobrzycy w 1890 roku został hrabia Józef Czarnecki herbu Prus III, ożeniony ze Stanisławą z Lipskich, wnuczką Kazimierza Turny. Dobrzyca była własnością rodziny Czarneckich do wybuchu wojny. Wykonano prace konserwatorskie malowideł ściennych w 1927 oraz 1938 roku co spowodowało, że polichromie zatraciły swój pierwotny charakter.
Po wybuchu wojny w 1939 r. Niemcy w pałacu internowali wielkopolskich ziemian.


Jedna z osi widokowych w parku


C h a r a k t e r y s t y k a


Tylna elewacja pałacu

Portyk toskański
Siedzibą pierwszych właścicieli Dobrzyckich był zamek zwany też kamienicą na kopcu otoczony przykopem (fosą), datowany na XV wiek. Zamek ten rozbudowywany i przebudowywany od XV do XVIII wieku pełnił funkcję rezydencji. Obecny klasycystyczny pałac (jak i całość zespołu parkowo-pałacowego) został ostatecznie przebudowany na życzenie Augustyna Gorzeńskiego przez architekta Stanisława Zawadzkiego (twórcę pałaców w Śmiełowie i Lubostroniu). Klasycystyczny pałac powstał z przebudowy wcześniejszego budynku w latach 1795-1804, w oddaleniu od centrum miejscowości i codziennego życia, jako maison de plaisance. Powodem jego wzniesienia była chęć stworzenia odpowiedniego miejsca dla zgromadzeń i prac loży masońskiej. Pałac złożony z dwóch nierównych skrzydeł, ustawionych pod kątem prostym. Kształt ten narzuciły mury wcześniejszej siedziby, a nie - jak sądzono - masońska symbolika. Na skrzyżowaniu piętrowych skrzydeł znajduje się poprzedzony schodami, czterokolumnowy portyk toskański zwieńczony trójkątnym frontonem z herbami Nałęcz Gorzeńskich i Drogosław Skórzewskich. Widniał nad nim łaciński napis - cytat z Horacego:

ILLE TERRARUM MIHI PRAETER OMNES ANGULUS RIDET
(Ów kącik na ziemi jest mi milszy ponad wszystkie inne)

Większość pomieszczeń pełniła funkcje reprezentacyjne, a bogatszy wystrój miały sale I piętra. Wszystkie sale uzyskały wspaniałą dekorację malarską, której twórcami byli Antoni Smuglewicz i Robert Stankiewicz. Jednym z najpiękniejszych pomieszczeń pałacu jest salon ze sztukaterią wykonany przez Michała Ceptowskiego vel Ceptowicza, twórcy dekoracji pałaców w Pawłowicach, Mchach, Czerniejewie, Lubostroniu i Śmiełowie. Klatka schodowa z podestem w połowie biegu umieszczona jest w skrzydle budynku. Na poziomie piętra poprzez iluzjonistycznie namalowany prześwit pomiędzy toskańskimi kolumnami otwiera się widok na malowany pejzaż. Amfiladowy układ pomieszczeń sprawia, że pałac wydaje się obszerniejszy, co dodatkowo potęgują iluzjonistyczne malowidła w sali parteru oraz w piętrowych, narożnych salach: balowej, egipskiej oraz w trzech salonach. Ściany wnętrz zdobiła kolekcja kopii portretów królewskich Marcello Bacciarellego, Kazimierza Wojniakowskiego, Franciszka Smuglewicza i Jana Bogumiła Plerscha. Wśród rzeźb wyróżniały się dzieła Augusto Canovy, a oprócz tego portret koronacyjny Stanisława Augusta Poniatowskiego pędzla M. Bacciarallego oraz kominek z czarnego marmuru (dary króla) oraz posadzki i meble. W kolistych wnękach liczne kopie ozdobnych okrągłych pieców kaflowych tzw. manufakturowych modnych w Niemczech, ale w Wielkopolsce takie piece były rzadkością i we wnękach stały piece prostokątne najczęściej gdańskie. Lata wojny i powojenne spowodowały poważne zniszczenia pałacu. Prace konserwatorskie prowadzone w latach 1997-2004 objęły swoim zakresem wszystkie pomieszczenia pałacu doprowadzając do rekonstrukcji wystroju malarskiego z około 1800 roku. Odsłonięto tzw. salę groteskową z bogatą dekoracją malarskich motywów: sfinksy, ptaki o ludzkich głowach, ryby i owoce inspirowane albumami poświęconymi malowidłom odkrytym w Pompejach.



Malowidła na pierwszym piętrze klatki schodowej

Iluzjonistyczne malowidło w sali egipskiej

Pałac w Dobrzycy - przekrój poziomy I piętra
1 - westybul, 2 - klatka schodowa, 3 - gabinet konferencyjny, 4 - sala balowa, 5 - salon ze sztukaterią, 6 - biblioteka, 7 - salon groteskowy, gabinet, 8 - sala egipska, 9 - sypialnia z kominkiem, 10 - garderoba


P a r k


Monopter

Panteon
Pałac wraz z innymi budowlami został wkomponowany w park krajobrazowy (pow. ok. 10 ha) założony przez lipskiego ogrodnika Giencza (nadzór nad realizacją projektu sprawował Lange) na miejscu wcześniejszego ogrodu włoskiego. Należy przypuszczać, że przy projektowaniu parku, a zwłaszcza w rozmieszczeniu poszczególnych budynków duży udział miał Augustyn Gorzeński. Istniejące w parku trzy osie widokowe były powiązane z pałacem i pozostałymi obiektami budowlanymi.
Przez północną część parku przepływa rzeka Patoka, a wzdłuż wschodniej granicy parku biegnie rów, który w północno-wschodniej części łączy się z Patoką. Obecnie w parku znajdują się cztery stawy. Największy z nich z wyspą położony jest w północno-zachodniej części parku i okala pałac. Na wyspie znajduje się monopter. Drugi staw znajduje się w północno- wschodniej części parku. Staw ma dwie zatoki, a na skraju jednej z nich usytuowana jest sztuczna grota.
Na terenie parku zlokalizowane są: panteon, monopter, oficyna, domek ogrodnika, sztuczna grota, woliera z ptakami oraz 35 drzew pomnikowych z których na uwagę zasługują: platan klonolistny oraz najstarszy w Polsce okaz klonu polnego.
Wśród drzewostanu wyróżnia się podobno najgrubszy platan w Europie wg tradycji posadzony przez Gorzeńskiego dla uczczenia Konstytucji 3 Maja. Jego obwód sięga ok. 10 m, wysokość 27 m, a średnica korony 34 m. W parku rośnie dziś ok. 40 gatunków drzew (z 120 gat., głównie iglastych) w tym: klon pospolity, jesion wyniosły, lipa drobnolistna, grab pospolity, jawor, a także: wiąz polny, dąšb szypułkowy, kasztanowiec, buk pospolity. Wśród gatunków obcego pochodzenia: platan klonolistny, cypryśnik błotny, skrzydłoorzech kaukazki, katalpę bignoniową.

Dobrzyca - plan założenia parkowo-pałacowego
1 - pałac, 2 - oficyna, 3 - panteon, 4 - monopter, 5 - pomnikowy platan, 6 - osada ogrodnicza, 7 - szklarnia, 8 - "słodki ogródek", 9 - sztuczne ruiny, 10 - sztuczne groty, 11 - stajnie cugowe


Domek ogrodnika

Położenie budynków w parku ma charakter asymetryczny, pałac nie stanowi elementu centralnego złożenia, brakuje szerokiej alei, dziedzińca i podjazdu. Na wyspie jednego ze stawów stoi 8 kolumnowy monopter. Jest to okrągła budowla z ceglanym cokołem, bez ścian z kolumnadą wspierającą dach - miniatura świątyni Salomona i symbol różokrzyżowców. W pobliżu wielkiego platanu, nad drugim stawem wznosiły się dawniej sztuczne gotyckie ruiny z basztami, a opodal sztuczna grota. Prawie pośrodku parku znajduje się oficyna nakryta łamanym dachem krakowskim, tzw. "domek ogrodnika". W głębi parku znajduje się budynek z 4-kolumnowym portykiem wzorowany na rzymskim Panteonie. W końcu XIX w. na terenie zespołu pobudowano osadę ogrodniczą, szklarnię i ceglany parkan.


W s p ó ł c z e s n o ś ć

Pałac został poważnie zniszczony w czasie wojny i w okresie powojennym. W 1988 r. Urząd Gminy przekazał zespół parkowo-pałacowy w Dobrzycy Muzeum Narodowemu w Poznaniu. W 1988 roku Wojewoda Kaliski powołał Muzeum: Zespół Pałacowo-Parkowy w Dobrzycy. Po reformie administracyjnej kraju w 1999 roku Muzeum zostało przejęte przez powiat pleszewski. Następnie w 2002 roku Muzeum zostało przekazane Sejmikowi Województwa Wielkopolskiego. W 2004 r. po latach konserwacji klasycystycznych polichromii, zakończono remont pałacu.

Muzeum Ziemiaństwa w Dobrzycy - Zespół Pałacowo-Parkowy
ul. Pleszewska 5a, 63-330 Dobrzyca, e-mail administracja@dobrzyca-muzeum.pl, tel. 627413039


Pałac w Dobrzycy w trakcie remontu

Podobne odnośniki:

WPROWADZENIE ZAMKI PAŁACE DWORY
WIELKOPOLSKA SŁOWNIK LITERATURA E-mail

© Copyright 2011 by Małgorzata Mazurek