Dynamika transportu fluwialnego górnej Parsêty jako odbicie funkcjonowania systemu zlewni

Dynamics of fluvial transport of the upper Parsêta River as a response of the catchment system

Andrzej Kostrzewski, Malgorzata Mazurek, Zbigniew Zwoliñski

Przedmowa
Problematyka fluwialna zajmuje ważne miejsce w badaniach naukowych poznańskiego ośrodka geograficznego zarówno w odniesieniu do studiów paleogeograficznych, jak i funkcjonowania współczesnego środowiska morfogenetycznego. Badania w zakresie efektów sedymentacyjnych współczesnych procesów fluwialnych prowadzone były na terenie Polski, jak również w innych strefach morfoklimatycznych, m.in. na obszarze Alp, Półwyspu Bałkańskiego, Australii, Wyżyny Mongolskiej, Spitsbergenu i w Antarktyce. Monograficzne opracowania zawierają bogaty materiał analityczny, szczególnie w zakresie charakterystyki cech teksturalnych osadów, jako podstawy analizy facjalnej i oceny dynamiki rzecznego środowiska sedymentacyjnego.
Prowadzone od 1981 roku badania przez pracowników Zakładu Geomorfologii Dynamicznej Uniwersytetu im. A. Mickiewicza w Poznaniu obejmują szeroki zakres uwarunkowań i funkcjonowania współczesnego systemu denudacyjnego zlewni górnej Parsęty. Niniejsze opracowanie stanowi kolejne ujęcie monograficzne problematyki fluwialnej, zrealizowane w ośrodku poznańskim. W opracowaniu tym cechy transportu fluwialnego traktowane są jako wyznaczniki funkcjonowania systemu denudacyjnego zlewni. W oparciu o szczegółowe analizy systemowe otrzymano zakres zmienności sezonowej transportu fluwialnego w powiązaniu z obiegiem i dostawą wody, substancji chemicznych i osadów do koryt rzecznych oraz uzyskano obraz udziału transportu fluwialnego w systemie denudacyjnym umiarkowanej strefy klimatycznej. Stwierdzona w pracy prawidłowość, że dla rzek Pomorza w transporcie fluwialnym zdecydowanie dominuje materiał rozpuszczony ma istotne implikacje morfogenetyczne. Wyniki modelowania oraz zweryfikowanie zmienności sezonowej transportu fluwialnego górnej Parsęty pozwalają bliżej poznać tendencje rozwoju współczesnej rzeźby obszaru młodoglacjalnego Pomorza Zachodniego.

Andrzej Kostrzewski, Malgorzata Mazurek, Zbigniew Zwoliñski

Poznañ, w grudniu 1994
Preface
Fluvial problems occupy an important position in the research of the Poznań geographical centre, both in their palaeogeographical aspect and in the operation of the present-day morphogenetic environment. Studies of sedimentation effects of modern fluvial processes have been carried out in Poland and in other morphoclimatic zones, e.g. in the Alps, the Balkan Peninsula, Australia, the Mongolian Upland, Spitsbergen, and the Antarctic. The resultant monographic works contain a wealth of analytical material, especially on the textural characteristics of deposits as a basis of facies analysis and evaluation of the dynamics of the river sedimentary environment.
The research conducted since 1981 by the Department of Dynamic Geomorphology of Adam Mickiewicz University in Poznań embraces a wide range of controls of the present-day denudation system of the upper Parsęta catchment and its operation. The present study is yet another monographic work on fluvial issues completed in the Poznań centre. It treats properties of fluvial transport as elements defining the operation of the denudation system of the catchment. Detailed systems analyses have revealed the range of seasonal variation in fluvial transport related to the supply of water, solutes and solids to river channels and their circulation in the catchment. This has facilitated an understanding of the part fluvial transport plays in a denudation system of the temperate zone. The regularity established in the study, that in Pomeranian rivers dissolved material predominates in fluvial transport, has significant morphogenetic implications. The results of modelling and the identification of the seasonal variation in the fluvial transport of the upper Parsęta provide a deeper insight into development tendencies of the present-day relief of the West Pomeranian young-glacial area.

Andrzej Kostrzewski, Malgorzata Mazurek, Zbigniew Zwoliñski

Poznañ, December 1994